Боргирии фарҳанги панҷпӯшинаи ‘Бурҳони қ.txt.ann

[@Боргирии фарҳанги панҷпӯшинаи ‘Бурҳони қотеъ’#Sentence*]
2016/03/26 0
[@Бурҳон, Муҳаммадҳусейн бин Халафи Табрезӣ (1342); Бурҳони қотеъ (панҷ пӯшина); Муҳаммади Муъин; Китобфурӯшии Ибни Сино.#Sentence*]
[@Порсӣ Анҷуман: “Бурҳони қотеъ”-ро Муҳаммадҳусейн бин Халафи Табрезӣ, номдор ба Бурҳон, дар 1062-и исломӣ дар Ҳайдарободи Дакан бо афзун бар 20 ҳазор дароя [=мадхал] нивишта ва ба поён бурдааст.#Sentence*]
[@Нивисанда кӯшида, ки фарҳанге ҳамасӯя фароҳамад ва з-инрӯ, пояи фарҳанги хешро бар вожаномаҳо ва фарҳангҳои гуногуне ниҳодааст.#Sentence*] [@Ў худ аз чаҳор нибеги “Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ” ва “Маҷмаъулфурс”-и Сурурии Кошонӣ ва Сурмаи Сулаймонӣ ва “Сиҳоҳ-ул-адвия”-и Ҳусейни Ансорӣ ба варном [=унвон]-и сарчашмаҳои хеш ёд кардааст.#Sentence*]
[@“Бурҳон”, бо ин ки фарҳанги арҷмандест, лек ба дур аз нодурустӣ нест.#Sentence*] [@Бархе аз ин нодурустиҳо аз он рӯй буда, ки чун Бурҳон порсиг [=паҳлавӣ] намедониста, натавониста пай ба решаҳои вожаҳои порсӣ барад ва онҳоро бо ъарабӣ дарҳам омехтааст.#Sentence*] [@Ҳамчунин, бархе нодурустиҳое, ки дар сарчашмаҳои ӯ буда, дар фарҳанги ӯ низ дида мешавад.#Sentence*] [@Бо ҳамаи ин, устоди зиндаёд Муҳаммади Муъин, ки “Бурҳон”-ро пероста, бархе аз инҳоро ёд оварда ва ҷобаҷо ёддоштҳои бисёр судманде ҳам ба ин фарҳанг афзуда, ки ба кори ҳар хонандаи ҷӯяндае хоҳад омад.#Sentence*]
[@Боргирии “Бурҳон қотеъ”: Пӯшинаи якум, Пӯшинаи дувум, Пӯшинаи севум, Пӯшинаи чаҳорум ва Пӯшинаи панҷум.#Sentence*]
___________________________________________________
[@Дигар наскҳои Порсӣ Анҷуман#Sentence*]
 [@Порсии Сара#Sentence*]
[@Партав, Абулқосим (1377); Вожаёб (Фарҳанги баробарҳои порсии вожагони бегона); се дафтар; чопи дувум. Боргирии дафтари нахуст (722 рӯя) аз “инҷо”, дафтари дувум (746 рӯя) аз “инҷо” ва дафтари севум (723 рӯя) аз “инҷо”.#Sentence*]
[@Ҷалолӣ, Таҳмурас (1354); Фарҳанги поя (Вожаҳои порсӣ ва бегонаи забонзад дар форсии кунунӣ ба порсии сара); китобхонаи Ибни Сино; чопи нахуст.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (13 мегобойт).#Sentence*]
[@Фарҳангистони Эрон (1319); Вожаҳои нав (аз хурдодмоҳи 1314 то исфандмоҳи 1319); Теҳрон: Дабирхонаи Фарҳангистон.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (5 мегобойт)#Sentence*]
[@Фарҳангистони забони порсӣ (1390); Вожаномаи порсии сара.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (2 мегобойт)#Sentence*]
[@Вожаҳои нави Фарҳангистони Эрон (аз хурдодмоҳи 1314 то исфандмоҳи 1319); Теҳрон: Дабирхонаи Фарҳангистон.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (5 мегобойт).#Sentence*]
[@Ваҳидӣ, Ҳусейн (1375); Вожагони иқтисодӣ (инглисӣ-арабӣ-форсӣ); интишороти Теҳрон бо ҳамкории моҳномаи Чисто; чопи нахуст.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (5 мегобойт)#Sentence*]
[@Ҳоҷарӣ, Зиёуддин (1386); Фарҳанги бистҳазор; Беҳофарин.#Sentence*] [@Боригрӣ аз “инҷо” (24 мегобойт)#Sentence*]
[@Фарҳанг#Sentence*]
[@Ориёнпури Кошонӣ, Манучеҳр (1384); Фарҳанги решаҳои ҳиндурупоии забони форсӣ; Исфаҳон: Ҷиҳоди донишгоҳӣ.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (10 мегобойт).#Sentence*]
[@Асадии Тусӣ (1319); Луғати фурс; пероиши Аббоси Иқбол; бо сармояи Абдурраҳими Халхолӣ; Теҳрон: Чопхонаи Маҷлис.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (10 мегобойт)#Sentence*]
[@Афнон, Суҳайли Муҳсин (1969); Вожаномаи фалсафӣ (форсӣ, арабӣ, инглисӣ, фаронса, паҳлавӣ, юнонӣ ва лотин); Бейрут: Дорулмашриқ.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (10 мегобойт)#Sentence*]
[@Имомшуштарӣ, Муҳаммадъалӣ (1347); Фарҳанги вожаҳои форсӣ дар забони арабӣ; Теҳрон: Анҷумани осори миллӣ.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (16 мегобойт).#Sentence*]
[@Бриҷониён, Морӣ ва Раисӣ, Тайибабегум (1373); Фарҳанги истилоҳоти фалсафа ва улуми иҷтимоъӣ; Теҳрон: Пажӯҳишгоҳи улуми инсонӣ ва мутолеъоти фарҳангӣ.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (8 мегобойт)#Sentence*]
[@Ҳусайнии Мадании Татавӣ, Абдуррашид писари Абдулғафур (1337); Фарҳанги Рашидӣ ба ҳамроҳи муъарработ; ду пӯшина; пажӯҳиш ва виростории Муҳаммади Муҳаммадлӯи Аббосӣ; Теҳрон: Китобфурӯшии Боронӣ.#Sentence*] [@Боргирии пӯшинаи нахуст аз “инҷо” (дар 861 рӯя ва камтар аз ҳашт мегобойт) ва пӯшинаи дувум аз “инҷо” (дар 799 рӯя ва камтар аз ҳашт мегобойт).#Sentence*]
[@Амид, Ҳасан (1389); Фарҳанги форсии Амид.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (6 мегобойт).#Sentence*]
[@Хонларӣ (Киё), Заҳро (1348); Фарҳанги адабиёти форсӣ; Бунёди фарҳанги Эрон.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (дар 8.4 мегобойт ва 580 рӯя)#Sentence*]
[@Мусоҳиб, Ғуломҳусейн ва … (1381); Доиратулмаъорифи форсӣ; Китобҳои ҷайбӣ.#Sentence*] [@Дафтари якум, пешгуфтор ва…#Sentence*] | [@Дафтари дувум, дарояи алиф#Sentence*] | [@Дафтари севум, дарояи бе#Sentence*] | [@Дафтари чаҳорум, дарояи пе#Sentence*] | [@Дафтари панҷум, дарояи те#Sentence*] | [@Дафтари шашум, дарояи се, ҷим ва чим#Sentence*] | [@Дафтари ҳафтум, дарояи ҳе ва хе#Sentence*] | [@Дафтари ҳаштум, дарояи дол ва зол#Sentence*] | [@Дафтари нуҳум, дарояи ре, зе ва же#Sentence*] | [@Дафтари даҳум, дарояи син#Sentence*] | [@Дафтари ёздаҳум, дарояи шин#Sentence*] | [@Дафтари дувоздаҳум, дарояи сод, зод, те ва зе#Sentence*] | [@Дафтари сездаҳум, дарояи айн ва ғайн#Sentence*] | [@Дафтари чаҳордаҳум, дарояи фе#Sentence*] | [@Дафтари понздаҳум, дарояи қоф#Sentence*] | [@Дафтари шонздаҳум, дарояи коф#Sentence*] | [@Дафтари ҳафдаҳум, дарояи гоф#Sentence*] | [@Дафтари ҳиждаҳум, дарояи лом#Sentence*] | [@Дафтари нуздаҳум, дарояи мим#Sentence*] | [@Дафтари бистум, дарояи нун#Sentence*] | [@Дафтари бисту якум, дарояи вов#Sentence*] | [@Дафтари бисту дувум, дарояи ҳе-и ҳавваз ва ё#Sentence*] | [@Дафтари бисту севум, фарҳанги вожаҳо ва тармҳо#Sentence*]
[@Муъин, Муҳаммад (1386); Фарҳанги форсӣ; ду пӯшина; Одено.#Sentence*] [@Аз “инҷо“#Sentence*]
[@Муқаддам, Муҳаммад (1342); Роҳнамои решаи феълҳои эронӣ (дар забони авесто ва форсии бостон ва форсии кунунӣ); гирдоваранда: Муҳаммадбашири Ҳусейн; илмӣ.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (дар 5.2 мегобойт)#Sentence*]
[@Нуроӣ, Алӣ (2013); Фарҳанги решаи вожагони форсӣ.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (дар 22 мегобойт ва 884 рӯя).#Sentence*]
[@Торихи забон ва дабираи порсӣ#Sentence*]
[@Мискӯб, Шоҳрух (1385); Ҳувияти эронӣ ва забони форсӣ; Фарзон Рӯз; чопи севум.#Sentence*] [@Боригирӣ аз “инҷо“#Sentence*]
[@Нотили Хонларӣ, Парвиз (1365); Торихи забони форсӣ; се дафтар.#Sentence*] [@Боргирии дафтари нахуст (722 рӯя) аз “инҷо”, дафтари дувум (746 рӯя) аз “инҷо” ва дафтари севум (723 рӯя) аз “инҷо”.#Sentence*]
[@Дастури забони порсӣ#Sentence*]
[@Ботинӣ, Муҳаммадризо (1348); Тавсифи сохтмони дастури забони форсӣ (бар бунёди як назарияи умумии забон); Амири Кабир,#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (6.6 мегобойт)#Sentence*]
[@Муъин, Муҳаммад (1337); Муфрад ва ҷамъ ва маърифа ва накара (Тарҳи дастури забони форсӣ – 5); Донишгоҳи Теҳрон.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (11 мегобойт)#Sentence*]
[@Нагҳати Саъидӣ, Муҳаммаднасим (1392); Дастури муъосири забони дарӣ; чопи дувум; Кобул: Нашри Амирӣ.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (9 мегобойт)#Sentence*]
[@Ҳумоюнфаррух, Ъабдурраҳим (1364); Дастури ҷомеъи забони форсӣ; ба кӯшиши Рукниддини Ҳумоюнфаррух; Ъилмӣ.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (17 мегобойт)#Sentence*]
[@Дабираи порсӣ#Sentence*]
[@Беҳрӯз, Забеҳ (1363); Хат ва фарҳанг; чопи дувум; Фурӯҳар.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (238 рӯя ва 4 мегобойт).#Sentence*]
[@Дастури хатти форсӣ; Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (камтар аз як мегобойт)#Sentence*]
[@Забонҳо ва гӯишҳои эронӣ#Sentence*]
[@Паҳлавон, Чангиз (1392), Худомӯзи курдии курмонҷӣ (Маҷмӯъаи забонҳои ҳавзаи тамаддуни эронӣ).#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (зери як мегобойт).#Sentence*]
[@Паҳлавон, Чангиз (1392); Худомӯзи курдии суронӣ (Маҷмӯъаи забонҳои ҳавзаи тамаддуни эронӣ); нашри Фароз.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (зери як мегобойт).#Sentence*]
[@Ҷунайдӣ, Фаридун (1360); Номаи паҳлавонӣ (Худомӯзи хат ва забони паҳлавии ашконӣ, сосонӣ); нашри Балх.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (10 мегобойт)#Sentence*]
[@Фарҳангистони забони порсӣ (1391); Вожаномаи кӯчаки порсии миёна; Боргирӣ аз “инҷо” (4 мегобойт).#Sentence*]
[@Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ (1391); Роҳнамои гирдоварии гӯишҳо барои ганҷинаи гӯишҳои эронӣ; Теҳрон.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (зери як мегобойт).#Sentence*]
[@Касравии Табрезӣ, Аҳмад (1325); Озарӣ ё забони бостони Озарбойҷон.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (1 мегобойт)#Sentence*]
[@МакКензӣ, Дейвид Нейл (1373); Фарҳанги кӯчаки забони паҳлавӣ; Баргардони Маҳшеди Мирфахроӣ; Пажӯҳишгоҳи улуми инсонӣ ва мутолеъоти фарҳангӣ.#Sentence*] [@Боргирии нусхаи порсӣ ва инглисӣ аз “инҷо“.#Sentence*]
[@Нотиқ, Носеҳ (1358); Забони Озарбойҷон ва ваҳдати миллии Эрон; Бунёди мавқуфоти дуктур Маҳмуди Афшор; Боргирӣ аз “инҷо” (4 мегобойт)#Sentence*]
[@Ҳушангҷӣ Ҷомоспҷӣ (1867); Вожаномаи куҳани занд-паҳлавӣ (An Old Zand-Pahlavi Glossary).#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (7 мегобойт)#Sentence*]
[@KAVASJI EDALJI KANGA (۱۹۰۹); ENGLISH-AVESTA DICTIONARY; FELLOW OF THE UNIVERSITY OF BOMBAY.#Sentence*] ‘[@Download here#Sentence*]‘
[@NYBERG, HENRIK SAMUEL (۱۹۷۴); A MANUAL OF PAHLAVI II (Ideograms, Glossary, Abbreviations, Index, Grammatical Survey, Corrigenda to Part I); Germany.#Sentence*] ‘[@Download here#Sentence*]‘
[@Порсӣ дар дигар забонҳо#Sentence*]
[@Озарон, Ҳусейн (1386); “Вожаҳои эронӣ дар забони суэдӣ”; Нашри Балх; 228 рӯя.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (камтар аз 2 мегобойт).#Sentence*]
[@Аш-шер, Ас-сайид Аддӣ (1386); Вожаҳои форсии арабишуда, баргардони Ҳамиди Табибиён; АмирКабир.#Sentence*] [@Аз “инҷо” (андаке беш аз 5 мегобойт).#Sentence*]
[@Риёҳии Хуйӣ, Муҳаммадамин (1369); Забон ва адаби форсӣ дар қаламрави Усмонӣ; Пожанг; чопи нахуст.#Sentence*] [@Аз “инҷо” (камтар аз 5 мегобойт).#Sentence*]
[@Забоншиносӣ#Sentence*]
[@Нивиштаҳои Касравӣ дар заминаи забони форсӣ; Ба кӯшиши Ҳусейни Яздониён; Суэд: Китоби Арзон; 628 рӯя.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (10.4 мегобойт).#Sentence*]
[@Нотили Хонларӣ, Парвиз (1347); Забоншиносӣ ва забони форсӣ; Бунёди фарҳанги Эрон; чопи севум.#Sentence*] [@Боргирӣ аз “инҷо” (4 мегобойт)#Sentence*]
[@Барои боргирии наскҳои дигар ё ошноии бештар бо ин дафтарҳо ба Китобхонаи Порсӣ Анҷуман бингаред.#Sentence*]
[@متن فارسی را “اینجا” بخوانید#Sentence*]

Боргирии фарҳанги панҷпӯшинаи ‘Бурҳони қотеъ’
2016/03/26 0
Бурҳон, Муҳаммадҳусейн бин Халафи Табрезӣ (1342); Бурҳони қотеъ (панҷ пӯшина); Муҳаммади Муъин; Китобфурӯшии Ибни Сино.
Порсӣ Анҷуман: “Бурҳони қотеъ”-ро Муҳаммадҳусейн бин Халафи Табрезӣ, номдор ба Бурҳон, дар 1062-и исломӣ дар Ҳайдарободи Дакан бо афзун бар 20 ҳазор дароя [=мадхал] нивишта ва ба поён бурдааст.
Нивисанда кӯшида, ки фарҳанге ҳамасӯя фароҳамад ва з-инрӯ, пояи фарҳанги хешро бар вожаномаҳо ва фарҳангҳои гуногуне ниҳодааст. Ў худ аз чаҳор нибеги “Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ” ва “Маҷмаъулфурс”-и Сурурии Кошонӣ ва Сурмаи Сулаймонӣ ва “Сиҳоҳ-ул-адвия”-и Ҳусейни Ансорӣ ба варном [=унвон]-и сарчашмаҳои хеш ёд кардааст.
“Бурҳон”, бо ин ки фарҳанги арҷмандест, лек ба дур аз нодурустӣ нест. Бархе аз ин нодурустиҳо аз он рӯй буда, ки чун Бурҳон порсиг [=паҳлавӣ] намедониста, натавониста пай ба решаҳои вожаҳои порсӣ барад ва онҳоро бо ъарабӣ дарҳам омехтааст. Ҳамчунин, бархе нодурустиҳое, ки дар сарчашмаҳои ӯ буда, дар фарҳанги ӯ низ дида мешавад. Бо ҳамаи ин, устоди зиндаёд Муҳаммади Муъин, ки “Бурҳон”-ро пероста, бархе аз инҳоро ёд оварда ва ҷобаҷо ёддоштҳои бисёр судманде ҳам ба ин фарҳанг афзуда, ки ба кори ҳар хонандаи ҷӯяндае хоҳад омад.
Боргирии “Бурҳон қотеъ”: Пӯшинаи якум, Пӯшинаи дувум, Пӯшинаи севум, Пӯшинаи чаҳорум ва Пӯшинаи панҷум.
___________________________________________________
Дигар наскҳои Порсӣ Анҷуман
 Порсии Сара
Партав, Абулқосим (1377); Вожаёб (Фарҳанги баробарҳои порсии вожагони бегона); се дафтар; чопи дувум. Боргирии дафтари нахуст (722 рӯя) аз “инҷо”, дафтари дувум (746 рӯя) аз “инҷо” ва дафтари севум (723 рӯя) аз “инҷо”.
Ҷалолӣ, Таҳмурас (1354); Фарҳанги поя (Вожаҳои порсӣ ва бегонаи забонзад дар форсии кунунӣ ба порсии сара); китобхонаи Ибни Сино; чопи нахуст. Боргирӣ аз “инҷо” (13 мегобойт).
Фарҳангистони Эрон (1319); Вожаҳои нав (аз хурдодмоҳи 1314 то исфандмоҳи 1319); Теҳрон: Дабирхонаи Фарҳангистон. Боргирӣ аз “инҷо” (5 мегобойт)
Фарҳангистони забони порсӣ (1390); Вожаномаи порсии сара. Боргирӣ аз “инҷо” (2 мегобойт)
Вожаҳои нави Фарҳангистони Эрон (аз хурдодмоҳи 1314 то исфандмоҳи 1319); Теҳрон: Дабирхонаи Фарҳангистон. Боргирӣ аз “инҷо” (5 мегобойт).
Ваҳидӣ, Ҳусейн (1375); Вожагони иқтисодӣ (инглисӣ-арабӣ-форсӣ); интишороти Теҳрон бо ҳамкории моҳномаи Чисто; чопи нахуст. Боргирӣ аз “инҷо” (5 мегобойт)
Ҳоҷарӣ, Зиёуддин (1386); Фарҳанги бистҳазор; Беҳофарин. Боригрӣ аз “инҷо” (24 мегобойт)
Фарҳанг
Ориёнпури Кошонӣ, Манучеҳр (1384); Фарҳанги решаҳои ҳиндурупоии забони форсӣ; Исфаҳон: Ҷиҳоди донишгоҳӣ. Боргирӣ аз “инҷо” (10 мегобойт).
Асадии Тусӣ (1319); Луғати фурс; пероиши Аббоси Иқбол; бо сармояи Абдурраҳими Халхолӣ; Теҳрон: Чопхонаи Маҷлис. Боргирӣ аз “инҷо” (10 мегобойт)
Афнон, Суҳайли Муҳсин (1969); Вожаномаи фалсафӣ (форсӣ, арабӣ, инглисӣ, фаронса, паҳлавӣ, юнонӣ ва лотин); Бейрут: Дорулмашриқ. Боргирӣ аз “инҷо” (10 мегобойт)
Имомшуштарӣ, Муҳаммадъалӣ (1347); Фарҳанги вожаҳои форсӣ дар забони арабӣ; Теҳрон: Анҷумани осори миллӣ. Боргирӣ аз “инҷо” (16 мегобойт).
Бриҷониён, Морӣ ва Раисӣ, Тайибабегум (1373); Фарҳанги истилоҳоти фалсафа ва улуми иҷтимоъӣ; Теҳрон: Пажӯҳишгоҳи улуми инсонӣ ва мутолеъоти фарҳангӣ. Боргирӣ аз “инҷо” (8 мегобойт)
Ҳусайнии Мадании Татавӣ, Абдуррашид писари Абдулғафур (1337); Фарҳанги Рашидӣ ба ҳамроҳи муъарработ; ду пӯшина; пажӯҳиш ва виростории Муҳаммади Муҳаммадлӯи Аббосӣ; Теҳрон: Китобфурӯшии Боронӣ. Боргирии пӯшинаи нахуст аз “инҷо” (дар 861 рӯя ва камтар аз ҳашт мегобойт) ва пӯшинаи дувум аз “инҷо” (дар 799 рӯя ва камтар аз ҳашт мегобойт).
Амид, Ҳасан (1389); Фарҳанги форсии Амид. Боргирӣ аз “инҷо” (6 мегобойт).
Хонларӣ (Киё), Заҳро (1348); Фарҳанги адабиёти форсӣ; Бунёди фарҳанги Эрон. Боргирӣ аз “инҷо” (дар 8.4 мегобойт ва 580 рӯя)
Мусоҳиб, Ғуломҳусейн ва … (1381); Доиратулмаъорифи форсӣ; Китобҳои ҷайбӣ. Дафтари якум, пешгуфтор ва… | Дафтари дувум, дарояи алиф | Дафтари севум, дарояи бе | Дафтари чаҳорум, дарояи пе | Дафтари панҷум, дарояи те | Дафтари шашум, дарояи се, ҷим ва чим | Дафтари ҳафтум, дарояи ҳе ва хе | Дафтари ҳаштум, дарояи дол ва зол | Дафтари нуҳум, дарояи ре, зе ва же | Дафтари даҳум, дарояи син | Дафтари ёздаҳум, дарояи шин | Дафтари дувоздаҳум, дарояи сод, зод, те ва зе | Дафтари сездаҳум, дарояи айн ва ғайн | Дафтари чаҳордаҳум, дарояи фе | Дафтари понздаҳум, дарояи қоф | Дафтари шонздаҳум, дарояи коф | Дафтари ҳафдаҳум, дарояи гоф | Дафтари ҳиждаҳум, дарояи лом | Дафтари нуздаҳум, дарояи мим | Дафтари бистум, дарояи нун | Дафтари бисту якум, дарояи вов | Дафтари бисту дувум, дарояи ҳе-и ҳавваз ва ё | Дафтари бисту севум, фарҳанги вожаҳо ва тармҳо
Муъин, Муҳаммад (1386); Фарҳанги форсӣ; ду пӯшина; Одено. Аз “инҷо“
Муқаддам, Муҳаммад (1342); Роҳнамои решаи феълҳои эронӣ (дар забони авесто ва форсии бостон ва форсии кунунӣ); гирдоваранда: Муҳаммадбашири Ҳусейн; илмӣ. Боргирӣ аз “инҷо” (дар 5.2 мегобойт)
Нуроӣ, Алӣ (2013); Фарҳанги решаи вожагони форсӣ. Боргирӣ аз “инҷо” (дар 22 мегобойт ва 884 рӯя).
Торихи забон ва дабираи порсӣ
Мискӯб, Шоҳрух (1385); Ҳувияти эронӣ ва забони форсӣ; Фарзон Рӯз; чопи севум. Боригирӣ аз “инҷо“
Нотили Хонларӣ, Парвиз (1365); Торихи забони форсӣ; се дафтар. Боргирии дафтари нахуст (722 рӯя) аз “инҷо”, дафтари дувум (746 рӯя) аз “инҷо” ва дафтари севум (723 рӯя) аз “инҷо”.
Дастури забони порсӣ
Ботинӣ, Муҳаммадризо (1348); Тавсифи сохтмони дастури забони форсӣ (бар бунёди як назарияи умумии забон); Амири Кабир, Боргирӣ аз “инҷо” (6.6 мегобойт)
Муъин, Муҳаммад (1337); Муфрад ва ҷамъ ва маърифа ва накара (Тарҳи дастури забони форсӣ – 5); Донишгоҳи Теҳрон. Боргирӣ аз “инҷо” (11 мегобойт)
Нагҳати Саъидӣ, Муҳаммаднасим (1392); Дастури муъосири забони дарӣ; чопи дувум; Кобул: Нашри Амирӣ. Боргирӣ аз “инҷо” (9 мегобойт)
Ҳумоюнфаррух, Ъабдурраҳим (1364); Дастури ҷомеъи забони форсӣ; ба кӯшиши Рукниддини Ҳумоюнфаррух; Ъилмӣ. Боргирӣ аз “инҷо” (17 мегобойт)
Дабираи порсӣ
Беҳрӯз, Забеҳ (1363); Хат ва фарҳанг; чопи дувум; Фурӯҳар. Боргирӣ аз “инҷо” (238 рӯя ва 4 мегобойт).
Дастури хатти форсӣ; Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ. Боргирӣ аз “инҷо” (камтар аз як мегобойт)
Забонҳо ва гӯишҳои эронӣ
Паҳлавон, Чангиз (1392), Худомӯзи курдии курмонҷӣ (Маҷмӯъаи забонҳои ҳавзаи тамаддуни эронӣ). Боргирӣ аз “инҷо” (зери як мегобойт).
Паҳлавон, Чангиз (1392); Худомӯзи курдии суронӣ (Маҷмӯъаи забонҳои ҳавзаи тамаддуни эронӣ); нашри Фароз. Боргирӣ аз “инҷо” (зери як мегобойт).
Ҷунайдӣ, Фаридун (1360); Номаи паҳлавонӣ (Худомӯзи хат ва забони паҳлавии ашконӣ, сосонӣ); нашри Балх. Боргирӣ аз “инҷо” (10 мегобойт)
Фарҳангистони забони порсӣ (1391); Вожаномаи кӯчаки порсии миёна; Боргирӣ аз “инҷо” (4 мегобойт).
Фарҳангистони забон ва адаби форсӣ (1391); Роҳнамои гирдоварии гӯишҳо барои ганҷинаи гӯишҳои эронӣ; Теҳрон. Боргирӣ аз “инҷо” (зери як мегобойт).
Касравии Табрезӣ, Аҳмад (1325); Озарӣ ё забони бостони Озарбойҷон. Боргирӣ аз “инҷо” (1 мегобойт)
МакКензӣ, Дейвид Нейл (1373); Фарҳанги кӯчаки забони паҳлавӣ; Баргардони Маҳшеди Мирфахроӣ; Пажӯҳишгоҳи улуми инсонӣ ва мутолеъоти фарҳангӣ. Боргирии нусхаи порсӣ ва инглисӣ аз “инҷо“.
Нотиқ, Носеҳ (1358); Забони Озарбойҷон ва ваҳдати миллии Эрон; Бунёди мавқуфоти дуктур Маҳмуди Афшор; Боргирӣ аз “инҷо” (4 мегобойт)
Ҳушангҷӣ Ҷомоспҷӣ (1867); Вожаномаи куҳани занд-паҳлавӣ (An Old Zand-Pahlavi Glossary). Боргирӣ аз “инҷо” (7 мегобойт)
KAVASJI EDALJI KANGA (۱۹۰۹); ENGLISH-AVESTA DICTIONARY; FELLOW OF THE UNIVERSITY OF BOMBAY. ‘Download here‘
NYBERG, HENRIK SAMUEL (۱۹۷۴); A MANUAL OF PAHLAVI II (Ideograms, Glossary, Abbreviations, Index, Grammatical Survey, Corrigenda to Part I); Germany. ‘Download here‘
Порсӣ дар дигар забонҳо
Озарон, Ҳусейн (1386); “Вожаҳои эронӣ дар забони суэдӣ”; Нашри Балх; 228 рӯя. Боргирӣ аз “инҷо” (камтар аз 2 мегобойт).
Аш-шер, Ас-сайид Аддӣ (1386); Вожаҳои форсии арабишуда, баргардони Ҳамиди Табибиён; АмирКабир. Аз “инҷо” (андаке беш аз 5 мегобойт).
Риёҳии Хуйӣ, Муҳаммадамин (1369); Забон ва адаби форсӣ дар қаламрави Усмонӣ; Пожанг; чопи нахуст. Аз “инҷо” (камтар аз 5 мегобойт).
Забоншиносӣ
Нивиштаҳои Касравӣ дар заминаи забони форсӣ; Ба кӯшиши Ҳусейни Яздониён; Суэд: Китоби Арзон; 628 рӯя. Боргирӣ аз “инҷо” (10.4 мегобойт).
Нотили Хонларӣ, Парвиз (1347); Забоншиносӣ ва забони форсӣ; Бунёди фарҳанги Эрон; чопи севум. Боргирӣ аз “инҷо” (4 мегобойт)
Барои боргирии наскҳои дигар ё ошноии бештар бо ин дафтарҳо ба Китобхонаи Порсӣ Анҷуман бингаред.
متن فارسی را “اینجا” بخوانید

Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence


Абӯнаср Муҳаммад ибни Муҳаммади Форобӣ.txt.ann

[@Абӯнаср Муҳаммад ибни Муҳаммади Форобӣ[8] (форсӣ: ابونصر محمد بن محمد فارابی), маъруф ба — Ал-Форобӣ (ар. الفارابي, дар шакли лотинишуда — Alpharabius; 870 ё 872[9], Форёб воқеъ дар Афғонистони кунунӣ — мобайни 14 декабри 950 ва 12 январи 951[10], Димишқ[11], Сурияи кунунӣ) — файласуф, риёзидон, мусиқишинос ва донишманди эронӣ (форс-тоҷик).#Sentence*] [@Яке аз бузургтарин намояндагони фалсафаи шарқи асримиёнагӣ.#Sentence*]
[@Зиндагинома#Sentence*]
[@Абӯнаср Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Тархони Форобӣ дар ҳудуди соли 257 ҳиҷрии қамарӣ (870 милодӣ) дар Форёби Хуросон (воқеъ дар Афғонистони кунунӣ) ба дунё омадааст.#Sentence*] [@Дар ҷавонӣ барои таҳсил ба Бағдод рафт ва назди Матто ибни Юнус ба фаро гирифтани мантиқ ва фалсафа пардохт.#Sentence*] [@Сипас ба Ҳаррони Сурия сафар кард ва ба шогирдии Юҳанно ибни Ҳилон даромад.#Sentence*] [@Аз оғози кор, ҳуши саршор ва илмомӯзии вай сабаб шуд, ки ҳамаи мавзӯъҳоеро, ки тадрис мешуд, ба хубӣ фаро бигирад.#Sentence*] [@Ба зудӣ номи ӯ ба унвони файласуф ва донишманд шуҳрат ёфт.#Sentence*] [@Ва чун ба Бағдод бозгашт, гурӯҳе аз шогирдон гирди ӯ ҷамъ омаданд, ки Яҳё ибни Адий, файласуфи масеҳӣ яке аз онон буд.#Sentence*] [@Дар соли 330 ҳиҷрии қамарӣ (941 милодӣ) ба Димишқ рафт ва ба Сайфуддавлаи Ҳамадонӣ, ҳокими Ҳалаб пайваст ва дар зумраи уламои дарбори ӯ даромад.#Sentence*]
[@Форобӣ аз рӯи маълумоти Ибни Халлиқон дар соли 950—951 дар Димишқ дар синни 80-солагӣ дунёро падруд ва дар қабристони «Бобу-с-сағир» дар даврони салтанати Сайфуддавла бо шукӯҳу қадрдонӣ ба хок супорида шудааст[12].#Sentence*]
[@Муаррихони исломӣ муътақиданд, ки Форобӣ фарде зуҳдпеша ва узлатгузин ва аҳли таъаммул буд.#Sentence*] [@Рӯйгардонии ӯ аз умури дунявӣ ба ҳадде буд, ки бо он ки Сайфуддавла барояш аз байтулмол ҳуқуқи бисёр таъйин карда буд, ба чаҳор дирҳам дар рӯз қаноат меварзид[13].#Sentence*]
[@Форобӣ дар анвоъи улум беҳамто буд, чунонки дар бораи ҳар илме аз улуми замони хеш китоб навиштааст.#Sentence*] [@Аз китобҳои вай маълум мешавад, ки дар улуми забон, риёзиёт, кимиё, ҳайъат, улуми низомӣ, мусиқӣ, табииёт, илоҳиёт, улуми маданӣ, фиқҳ, мантиқ ва фалсафа дорои маҳорати бисёр будааст.#Sentence*]
[@Дуруст аст, ки Кендӣ ба унвони нахустин файласуфи исломие шинохта мешавад, ки роҳро барои дигарон пас аз худ гушуд, аммо ӯ натавонист як мактаби фалсафӣ таъсис карда ва миёни масоиле, ки мавриди баҳс қарор додааст, ваҳдате эҷод кунад.#Sentence*] [@Дар сурате ки Форобӣ тавонист як мактаби комили фалсафиеро бунён ниҳад.#Sentence*] [@Ибни Сино Форобиро устоди худ мешумурд ва Ибни Рушд ва дигар ҳукамои исломӣ барояш эҳтироми болое қоил буданд.#Sentence*] [@Дар суннати фалсафаи исломӣ, Форобиро баъд аз Арасту — ки мулаққаб ба «Муаллими Аввал» буд — «Муаллими Сонӣ» лақаб додаанд.#Sentence*]
[@Фалсафаи Форобӣ#Sentence*]
[@Фалсафаи Форобӣ омезае аст аз ҳикмати арастӯӣ ва навафлотунӣ, ки ранги исломӣ ба худ гирифтааст.#Sentence*] [@Ӯ дар мантиқ ва табииёт арастӯӣ аст ва дар ахлоқ ва сиёсат афлотунӣ ва дар мобаъдуттабиа ба мактаби флутинӣ гароиш дорад[13].#Sentence*]
[@Ваҳдати фалсафа#Sentence*]
[@Форобӣ аз касоне аст, ки орои мухталифи фалсафиро бо ҳам вифқ дода.#Sentence*] [@Ӯ дар ин роҳ бар ҳамаи гузаштагони худ низ сибқат гирифт.#Sentence*] [@Ӯ дар ин роҳ то он ҷо пеш рафт, ки гуфт:#Sentence*] «[@Фалсафа яке бештар нест ва ҳақиқати фалсафӣ (ҳарчанд макотиби фалсафӣ мутаъаддид бошанд) мутаъаддид нест.#Sentence*]» [@Форобӣ ба ваҳдати фалсафа сахт муътақид буд ва барои исботи он бурҳон ва далелҳои бисёре зикр кард ва расоили мутаъаддид навишт, ки аз он ҷумла китоби «Алҷамъ байна раъйяи-л-ҳакимайн Афлотуни-л-илоҳӣ ва Арастутолис» ба дасти мо расидааст.#Sentence*]
[@Вай муътақид буд, ки агар ҳақиқати фалсафӣ воҳид аст, пас бояд битавон дар миёни афкори фалосифаи бузург ба вижа Афлотун ва Арасту тавофуқе падид овард.#Sentence*] [@Асосан вақте ғоят ва ҳадафи ин ду ҳакими бузург, баҳс дар бораи ҳақиқати якто будааст, чӣ гуна мумкин аст дар оро ва афкор бо ҳам ихтилоф дошта бошанд?#Sentence*] [@Форобӣ миёни ин ду файласуфи юнонӣ порае ихтилофот ёфта буд, аммо муътақид буд, ки ин ихтилофот ихтилофоти сатҳӣ аст ва дар мавриди масоили асосӣ нест.#Sentence*] [@Махсусан он ки онҳо падидоварандаи фалсафа буда ва ҳамаи ҳукамои баъдӣ каму беш ба ин ду такя доранд.#Sentence*]
[@Масоиле, ки ба унвони ихтилофи мабонии Афлотун ва Арасту матраҳ буд ва Форобӣ дар садади ҳамоҳанг сохтан байни онҳо баромад, иборат буданд аз: равиши зиндагии Афлотун ва Арасту, равиши фалсафии Афлотун ва Арасту, назарияи мусул, назарияи маърифат ё тазаккур, ҳудус ва қидам, назарияи одат.#Sentence*] [@Албатта тардиде нест, ки Форобӣ дар ин амр ранҷи бисёре мутаҳаммил шудааст, аммо нуктаи муҳим дар ин робита он аст, ки яке аз манобеи ӯ барои анҷоми ин мақсуд, китоби «Усулуҷиё» ё «Рубуият» буд, ки яке аз бахшҳои китоби «Тосуъот»-и Флутин мебошад.#Sentence*]
[@Форобӣ фикр мекард, ки ин китоб мутаъаллиқ ба Арасту аст ва чун дар он ба як силсила орои афлотунӣ бархӯрд карда буд, ҳамин амр ӯро бар ин кор ташвиқ мекард.#Sentence*] ([@Дар ҳоле ки матолиби ин китоб иртиботе бо Арасту надошт.#Sentence*]) [@Бинобар ин, агарчи Форобӣ дар кори худ ба тавфиқи комил даст наёфт, вале роҳро барои дигар фалосифаи исломӣ гушуд.#Sentence*] [@Ва ҳамчунин Форобӣ тавонист миёни орои фалсафии Арасту ва ақоиди исломӣ як навъ ҳамоҳангӣ эҷод кунад ва фалсафаи Арастуро ҷузъи сарчашмаҳо ва усули фалсафаи исломӣ қарор бидиҳад[13].#Sentence*]
[@Мусиқӣ#Sentence*]
[@Тасвире аз сози мусиқии шоҳруд дар «Китобу-л-мусиқӣ-ал-кабир»#Sentence*]
[@Мусиқӣ ва шеър барои Форобӣ нақши полоишкунандаи қувваи мутахаййила ҷиҳати касби маърифатро ифо мекунанд.#Sentence*] [@Форобӣ мусиқиро дорои ду бӯъди назарӣ ва амалӣ медонад ва муътақид аст, ки шогирдон аввал бояд мусиқии назариро биёмӯзанд ва сипас дар олоти мусиқӣ маҳорати лозимро пайдо кунанд.#Sentence*] [@Вай муътақид аст, ки ҳар навъ мусиқӣ мунтабиқ бо табиати шогирдон нест ва барои интихоби навъи онҳо бояд диққати назари лозим сурат гирад[14].#Sentence*]
[@Форобӣ муътақид аст, ки барои тарвиҷи арзишҳо ва фазоили ахлоқӣ ва динӣ дар ҷомеа бояд аз тариқи ҳунар, қувваи хаёли тудаи мардумро парвариш дод, зеро бештари онҳо аз тариқи «иқноъ» (пазириш) ва «тахайюл» матолибро мепазиранд на бар асоси андеша ва ҷиҳатдиҳӣ ба тахайюлоти умумии ҷомеаро, ки аз тариқи ҳунар анҷом мепазирад дар марҳалаи аввал вазифаи зимомдорони он ҷомеа медонад.#Sentence*]
[@Абунасри Форобӣ дар асари машҳураш «Китобу-л-мусиқӣ-ал-кабир» («Китоби бузурги мусиқӣ») роҷеъ ба равиши ҷӯрсози (кӯки)-и танбур бо шеваи «кӯки бухороӣ» (дар муқобили «кӯки бағдодӣ») маълумот додааст[15].#Sentence*]
[@Осор#Sentence*]
[@Осори Форобӣ аз ин қарор аст[13]:#Sentence*]
[@«Мо янбағӣ ан таълама қаблал-фалсафа» (Он чӣ шоиста аст қабл аз фалсафа фаро бигирӣ).#Sentence*] [@Дар ин китоб Форобӣ мантиқ, ҳандаса, ахлоқи некӯ ва канорагирӣ аз шаҳавотро пешниёзи пардохтан ба фалсафа зикр мекунад ва дар бораи ҳар як матолибе баён менамояд.#Sentence*]
[@«Ассиёсату-л-мадания» (Кишвардорӣ).#Sentence*] [@Ин китоб дар бораи иқтисоди сиёсӣ аст.#Sentence*]
[@«Алҷамъ байна раъйяил-ҳакимайн Афлотунил-илоҳӣ ва Арастутолис» (Ҷамъ байни орои ду ҳакими бузург Афлотуни илоҳӣ ва Арасту).#Sentence*] [@Форобӣ дар ин китоб мекӯшад байни назариёти Афлотун ва Арасту ҳамоҳангӣ барқарор созад.#Sentence*]
[@«Рисолатун фи моҳияти-л-ақл» (Рисолае дар бораи моҳият ва чистии ақл).#Sentence*] [@Дар ин рисола ақсоми ақлро таъриф ва маротиби онҳоро баён мекунад.#Sentence*]
[@«Таҳсилу-с-саъода» (Роҳи ба даст овардани саодат).#Sentence*] [@Дар ахлоқ ва фалсафаи назарӣ.#Sentence*]
[@«Аҷвиба ъан масоила фалсафия» (Посухҳое ба масоили фалсафӣ).#Sentence*] [@Посухҳое аст ба бархе пурсишҳо ва масоили фалсафӣ.#Sentence*]
[@«Рисолатун фи исботи-л-муфориқот» (Рисолае дар исботи вуҷуди мавҷудоти ғайри моддӣ).#Sentence*] [@Дар ин рисола, Форобӣ дар бораи мавҷудоти ғайри моддӣ баҳс мекунад.#Sentence*]
[@«Ағрозу Арастутолис фи китоби мобаъдуттабиа» (Мақосиди Арасту дар китоби Метафизик).#Sentence*] [@Ин китоб яке аз муҳимтарин китобҳои Форобӣ аст, ки мавриди истифодаи Ибни Сино ҳам қарор гирифт.#Sentence*]
[@«Рисолатун фи-с-сиёса» (Рисолае дар сиёсат).#Sentence*] [@Форобӣ дар ин рисола бораи сиёсат суҳбат мекунад.#Sentence*]
[@«Фусулу-л-ҳикам» (Ҷудокунандаҳои ҳикмат).#Sentence*] [@Ин китоб дар мавриди ҳикмати илоҳӣ ва шомили 74 баҳс дар ин замина ва мабоҳиси нафс мебошад.#Sentence*]
[@Адабиёт дар бораи Форобӣ#Sentence*]
[@Ба забони тоҷикӣ#Sentence*][16]
[@Олимов, К., Султонов, У. Абӯнасри Форобӣ: Адиби бузурги асри IX // Маориф ва маданият. — 1972. — 16 ноябр.#Sentence*]
[@Султонов, М. Арастуи Шарқ: Ба муносибати 1100-солагии Абӯнаср Форобӣ // Комсомоли Тоҷикистон. — 1973. — 24 август.#Sentence*]
[@Олимов, К. Арастуи сонӣ: Дар бораи ҳаёт ва эҷодиёти Абӯнасри Форобӣ // Садои Шарқ. — 1973. — № 10. — С.130-136.#Sentence*]
[@Шамсиддинов, Ҷ. Устоди сонӣ: Дар бораи олими машҳур файласуфи асри миёнагӣ Абӯ Наср Муҳаммад Ибни Муҳаммад Тархон Форобӣ // Комсомоли Тоҷикистон. — 1974. — 10 июл.#Sentence*]
[@Ҳодизода, Р. Ақидаҳои эстетикии Форобӣ // Садои Шарқ. — 1975. — № 9. С.137-145.#Sentence*]
[@Шамсиддинов, Ҷ. Файласуфи бузурги асрҳои миёна: Ба пешвози 1100- солагии Форобӣ // Маориф ва маданият. — 1975. — 19 июн.#Sentence*]
[@Содиқов, А. Абӯнаср Ал-Форобӣ дар бораи ахлоқ: Бахшида ба 1100-солагии рӯзи таваллуди Абӯнасри Форобӣ // Мактаби советӣ. — 1975. — № 10. С.27-31.#Sentence*]
[@Диноршоев, М. Султонов, У. Абӯнасри Форобӣ: Аз ҳаёт ва эҷодиёти мутафаккири асри IX // Маориф ва маданият. — 1976. — 18 март.#Sentence*]
[@Ҷонбобоев, С. Пайвандӣ бо решаҳо мансубияти қавмиву этникии Абӯнасрӣ Форобӣ // Ҷумҳурият. — 2016. — 13 апрел.#Sentence*]
[@Ба забони русӣ#Sentence*]
[@Ардакани, Р. Д. Фараби — основоположник исламской философии. Пер. с перс. А. Абсаликова. — М.: ООО «Садра», 2014. — 132 с. — ISBN 978-5-906016-37-9.#Sentence*]
[@Гафуров Б. Г., Касымжанов А. Х. Ал-Фараби в истории культуры. М., 1975.#Sentence*]
[@Даукеева С. Философия музыки Абу Насра Мухаммада аль-Фараби. Алматы: Фонд Сорос — Казахстан, 2002. — 352 с. — ISBN 9965-13-819-2.#Sentence*]
[@Касымжанов А. Х. Абу-Наср аль-Фараби. М.: Мысль, 1982.#Sentence*]
[@Кенисарин А. М., Нысанбаев А. Н. Становление историко-философских идей в учениях Аристотеля и аль-Фараби // Вопросы философии. — 2005. — № 7. — С.136-145.#Sentence*]
[@Кубесов А. Математическое наследие ал-Фараби. Алма-Ата: Наука, 1974.#Sentence*]
[@Нысанбаев А. Н. Развитие фарабиеведения в Казахстане: итоги, проблемы и перспективы. // Вопросы философии. № 5. 2011. С.119-129.#Sentence*]
[@Сагадеев А. В. Учение Ибн Рушда о соотношении философии, теологии и религии и его истоки в трудах ал-Фараби. — В кн.: Ал-Фараби. Научное творчество. М., 1975.#Sentence*]
[@Хайруллаев М. М. Фараби, эпоха и учение. Ташкент, 1975.#Sentence*]
[@Хайруллаев М. М. Абу Наср ал-Фараби: 873—950. М., 1982.#Sentence*]
[@Шаймухамбетова Г. Б. Учение Платона об идеях и теория разума ал-Фараби. В кн.: Ал-Фараби. Научное творчество. М., 1975.#Sentence*]
[@Туманян Т. Г., Держивицкий Е. В. Теория воспитания Платона в политической философии Ал-Фараби // Политика и образование. СПб. 2008. С. 135—148.#Sentence*]

Абӯнаср Муҳаммад ибни Муҳаммади Форобӣ[8] (форсӣ: ابونصر محمد بن محمد فارابی), маъруф ба — Ал-Форобӣ (ар. الفارابي, дар шакли лотинишуда — Alpharabius; 870 ё 872[9], Форёб воқеъ дар Афғонистони кунунӣ — мобайни 14 декабри 950 ва 12 январи 951[10], Димишқ[11], Сурияи кунунӣ) — файласуф, риёзидон, мусиқишинос ва донишманди эронӣ (форс-тоҷик). Яке аз бузургтарин намояндагони фалсафаи шарқи асримиёнагӣ.
Зиндагинома
Абӯнаср Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Тархони Форобӣ дар ҳудуди соли 257 ҳиҷрии қамарӣ (870 милодӣ) дар Форёби Хуросон (воқеъ дар Афғонистони кунунӣ) ба дунё омадааст. Дар ҷавонӣ барои таҳсил ба Бағдод рафт ва назди Матто ибни Юнус ба фаро гирифтани мантиқ ва фалсафа пардохт. Сипас ба Ҳаррони Сурия сафар кард ва ба шогирдии Юҳанно ибни Ҳилон даромад. Аз оғози кор, ҳуши саршор ва илмомӯзии вай сабаб шуд, ки ҳамаи мавзӯъҳоеро, ки тадрис мешуд, ба хубӣ фаро бигирад. Ба зудӣ номи ӯ ба унвони файласуф ва донишманд шуҳрат ёфт. Ва чун ба Бағдод бозгашт, гурӯҳе аз шогирдон гирди ӯ ҷамъ омаданд, ки Яҳё ибни Адий, файласуфи масеҳӣ яке аз онон буд. Дар соли 330 ҳиҷрии қамарӣ (941 милодӣ) ба Димишқ рафт ва ба Сайфуддавлаи Ҳамадонӣ, ҳокими Ҳалаб пайваст ва дар зумраи уламои дарбори ӯ даромад.
Форобӣ аз рӯи маълумоти Ибни Халлиқон дар соли 950—951 дар Димишқ дар синни 80-солагӣ дунёро падруд ва дар қабристони «Бобу-с-сағир» дар даврони салтанати Сайфуддавла бо шукӯҳу қадрдонӣ ба хок супорида шудааст[12].
Муаррихони исломӣ муътақиданд, ки Форобӣ фарде зуҳдпеша ва узлатгузин ва аҳли таъаммул буд. Рӯйгардонии ӯ аз умури дунявӣ ба ҳадде буд, ки бо он ки Сайфуддавла барояш аз байтулмол ҳуқуқи бисёр таъйин карда буд, ба чаҳор дирҳам дар рӯз қаноат меварзид[13].
Форобӣ дар анвоъи улум беҳамто буд, чунонки дар бораи ҳар илме аз улуми замони хеш китоб навиштааст. Аз китобҳои вай маълум мешавад, ки дар улуми забон, риёзиёт, кимиё, ҳайъат, улуми низомӣ, мусиқӣ, табииёт, илоҳиёт, улуми маданӣ, фиқҳ, мантиқ ва фалсафа дорои маҳорати бисёр будааст.
Дуруст аст, ки Кендӣ ба унвони нахустин файласуфи исломие шинохта мешавад, ки роҳро барои дигарон пас аз худ гушуд, аммо ӯ натавонист як мактаби фалсафӣ таъсис карда ва миёни масоиле, ки мавриди баҳс қарор додааст, ваҳдате эҷод кунад. Дар сурате ки Форобӣ тавонист як мактаби комили фалсафиеро бунён ниҳад. Ибни Сино Форобиро устоди худ мешумурд ва Ибни Рушд ва дигар ҳукамои исломӣ барояш эҳтироми болое қоил буданд. Дар суннати фалсафаи исломӣ, Форобиро баъд аз Арасту — ки мулаққаб ба «Муаллими Аввал» буд — «Муаллими Сонӣ» лақаб додаанд.
Фалсафаи Форобӣ
Фалсафаи Форобӣ омезае аст аз ҳикмати арастӯӣ ва навафлотунӣ, ки ранги исломӣ ба худ гирифтааст. Ӯ дар мантиқ ва табииёт арастӯӣ аст ва дар ахлоқ ва сиёсат афлотунӣ ва дар мобаъдуттабиа ба мактаби флутинӣ гароиш дорад[13].
Ваҳдати фалсафа
Форобӣ аз касоне аст, ки орои мухталифи фалсафиро бо ҳам вифқ дода. Ӯ дар ин роҳ бар ҳамаи гузаштагони худ низ сибқат гирифт. Ӯ дар ин роҳ то он ҷо пеш рафт, ки гуфт: «Фалсафа яке бештар нест ва ҳақиқати фалсафӣ (ҳарчанд макотиби фалсафӣ мутаъаддид бошанд) мутаъаддид нест.» Форобӣ ба ваҳдати фалсафа сахт муътақид буд ва барои исботи он бурҳон ва далелҳои бисёре зикр кард ва расоили мутаъаддид навишт, ки аз он ҷумла китоби «Алҷамъ байна раъйяи-л-ҳакимайн Афлотуни-л-илоҳӣ ва Арастутолис» ба дасти мо расидааст.
Вай муътақид буд, ки агар ҳақиқати фалсафӣ воҳид аст, пас бояд битавон дар миёни афкори фалосифаи бузург ба вижа Афлотун ва Арасту тавофуқе падид овард. Асосан вақте ғоят ва ҳадафи ин ду ҳакими бузург, баҳс дар бораи ҳақиқати якто будааст, чӣ гуна мумкин аст дар оро ва афкор бо ҳам ихтилоф дошта бошанд? Форобӣ миёни ин ду файласуфи юнонӣ порае ихтилофот ёфта буд, аммо муътақид буд, ки ин ихтилофот ихтилофоти сатҳӣ аст ва дар мавриди масоили асосӣ нест. Махсусан он ки онҳо падидоварандаи фалсафа буда ва ҳамаи ҳукамои баъдӣ каму беш ба ин ду такя доранд.
Масоиле, ки ба унвони ихтилофи мабонии Афлотун ва Арасту матраҳ буд ва Форобӣ дар садади ҳамоҳанг сохтан байни онҳо баромад, иборат буданд аз: равиши зиндагии Афлотун ва Арасту, равиши фалсафии Афлотун ва Арасту, назарияи мусул, назарияи маърифат ё тазаккур, ҳудус ва қидам, назарияи одат. Албатта тардиде нест, ки Форобӣ дар ин амр ранҷи бисёре мутаҳаммил шудааст, аммо нуктаи муҳим дар ин робита он аст, ки яке аз манобеи ӯ барои анҷоми ин мақсуд, китоби «Усулуҷиё» ё «Рубуият» буд, ки яке аз бахшҳои китоби «Тосуъот»-и Флутин мебошад.
Форобӣ фикр мекард, ки ин китоб мутаъаллиқ ба Арасту аст ва чун дар он ба як силсила орои афлотунӣ бархӯрд карда буд, ҳамин амр ӯро бар ин кор ташвиқ мекард. (Дар ҳоле ки матолиби ин китоб иртиботе бо Арасту надошт.) Бинобар ин, агарчи Форобӣ дар кори худ ба тавфиқи комил даст наёфт, вале роҳро барои дигар фалосифаи исломӣ гушуд. Ва ҳамчунин Форобӣ тавонист миёни орои фалсафии Арасту ва ақоиди исломӣ як навъ ҳамоҳангӣ эҷод кунад ва фалсафаи Арастуро ҷузъи сарчашмаҳо ва усули фалсафаи исломӣ қарор бидиҳад[13].
Мусиқӣ
Тасвире аз сози мусиқии шоҳруд дар «Китобу-л-мусиқӣ-ал-кабир»
Мусиқӣ ва шеър барои Форобӣ нақши полоишкунандаи қувваи мутахаййила ҷиҳати касби маърифатро ифо мекунанд. Форобӣ мусиқиро дорои ду бӯъди назарӣ ва амалӣ медонад ва муътақид аст, ки шогирдон аввал бояд мусиқии назариро биёмӯзанд ва сипас дар олоти мусиқӣ маҳорати лозимро пайдо кунанд. Вай муътақид аст, ки ҳар навъ мусиқӣ мунтабиқ бо табиати шогирдон нест ва барои интихоби навъи онҳо бояд диққати назари лозим сурат гирад[14].
Форобӣ муътақид аст, ки барои тарвиҷи арзишҳо ва фазоили ахлоқӣ ва динӣ дар ҷомеа бояд аз тариқи ҳунар, қувваи хаёли тудаи мардумро парвариш дод, зеро бештари онҳо аз тариқи «иқноъ» (пазириш) ва «тахайюл» матолибро мепазиранд на бар асоси андеша ва ҷиҳатдиҳӣ ба тахайюлоти умумии ҷомеаро, ки аз тариқи ҳунар анҷом мепазирад дар марҳалаи аввал вазифаи зимомдорони он ҷомеа медонад.
Абунасри Форобӣ дар асари машҳураш «Китобу-л-мусиқӣ-ал-кабир» («Китоби бузурги мусиқӣ») роҷеъ ба равиши ҷӯрсози (кӯки)-и танбур бо шеваи «кӯки бухороӣ» (дар муқобили «кӯки бағдодӣ») маълумот додааст[15].
Осор
Осори Форобӣ аз ин қарор аст[13]:
«Мо янбағӣ ан таълама қаблал-фалсафа» (Он чӣ шоиста аст қабл аз фалсафа фаро бигирӣ). Дар ин китоб Форобӣ мантиқ, ҳандаса, ахлоқи некӯ ва канорагирӣ аз шаҳавотро пешниёзи пардохтан ба фалсафа зикр мекунад ва дар бораи ҳар як матолибе баён менамояд.
«Ассиёсату-л-мадания» (Кишвардорӣ). Ин китоб дар бораи иқтисоди сиёсӣ аст.
«Алҷамъ байна раъйяил-ҳакимайн Афлотунил-илоҳӣ ва Арастутолис» (Ҷамъ байни орои ду ҳакими бузург Афлотуни илоҳӣ ва Арасту). Форобӣ дар ин китоб мекӯшад байни назариёти Афлотун ва Арасту ҳамоҳангӣ барқарор созад.
«Рисолатун фи моҳияти-л-ақл» (Рисолае дар бораи моҳият ва чистии ақл). Дар ин рисола ақсоми ақлро таъриф ва маротиби онҳоро баён мекунад.
«Таҳсилу-с-саъода» (Роҳи ба даст овардани саодат). Дар ахлоқ ва фалсафаи назарӣ.
«Аҷвиба ъан масоила фалсафия» (Посухҳое ба масоили фалсафӣ). Посухҳое аст ба бархе пурсишҳо ва масоили фалсафӣ.
«Рисолатун фи исботи-л-муфориқот» (Рисолае дар исботи вуҷуди мавҷудоти ғайри моддӣ). Дар ин рисола, Форобӣ дар бораи мавҷудоти ғайри моддӣ баҳс мекунад.
«Ағрозу Арастутолис фи китоби мобаъдуттабиа» (Мақосиди Арасту дар китоби Метафизик). Ин китоб яке аз муҳимтарин китобҳои Форобӣ аст, ки мавриди истифодаи Ибни Сино ҳам қарор гирифт.
«Рисолатун фи-с-сиёса» (Рисолае дар сиёсат). Форобӣ дар ин рисола бораи сиёсат суҳбат мекунад.
«Фусулу-л-ҳикам» (Ҷудокунандаҳои ҳикмат). Ин китоб дар мавриди ҳикмати илоҳӣ ва шомили 74 баҳс дар ин замина ва мабоҳиси нафс мебошад.
Адабиёт дар бораи Форобӣ
Ба забони тоҷикӣ[16]
Олимов, К., Султонов, У. Абӯнасри Форобӣ: Адиби бузурги асри IX // Маориф ва маданият. — 1972. — 16 ноябр.
Султонов, М. Арастуи Шарқ: Ба муносибати 1100-солагии Абӯнаср Форобӣ // Комсомоли Тоҷикистон. — 1973. — 24 август.
Олимов, К. Арастуи сонӣ: Дар бораи ҳаёт ва эҷодиёти Абӯнасри Форобӣ // Садои Шарқ. — 1973. — № 10. — С.130-136.
Шамсиддинов, Ҷ. Устоди сонӣ: Дар бораи олими машҳур файласуфи асри миёнагӣ Абӯ Наср Муҳаммад Ибни Муҳаммад Тархон Форобӣ // Комсомоли Тоҷикистон. — 1974. — 10 июл.
Ҳодизода, Р. Ақидаҳои эстетикии Форобӣ // Садои Шарқ. — 1975. — № 9. С.137-145.
Шамсиддинов, Ҷ. Файласуфи бузурги асрҳои миёна: Ба пешвози 1100- солагии Форобӣ // Маориф ва маданият. — 1975. — 19 июн.
Содиқов, А. Абӯнаср Ал-Форобӣ дар бораи ахлоқ: Бахшида ба 1100-солагии рӯзи таваллуди Абӯнасри Форобӣ // Мактаби советӣ. — 1975. — № 10. С.27-31.
Диноршоев, М. Султонов, У. Абӯнасри Форобӣ: Аз ҳаёт ва эҷодиёти мутафаккири асри IX // Маориф ва маданият. — 1976. — 18 март.
Ҷонбобоев, С. Пайвандӣ бо решаҳо мансубияти қавмиву этникии Абӯнасрӣ Форобӣ // Ҷумҳурият. — 2016. — 13 апрел.
Ба забони русӣ
Ардакани, Р. Д. Фараби — основоположник исламской философии. Пер. с перс. А. Абсаликова. — М.: ООО «Садра», 2014. — 132 с. — ISBN 978-5-906016-37-9.
Гафуров Б. Г., Касымжанов А. Х. Ал-Фараби в истории культуры. М., 1975.
Даукеева С. Философия музыки Абу Насра Мухаммада аль-Фараби. Алматы: Фонд Сорос — Казахстан, 2002. — 352 с. — ISBN 9965-13-819-2.
Касымжанов А. Х. Абу-Наср аль-Фараби. М.: Мысль, 1982.
Кенисарин А. М., Нысанбаев А. Н. Становление историко-философских идей в учениях Аристотеля и аль-Фараби // Вопросы философии. — 2005. — № 7. — С.136-145.
Кубесов А. Математическое наследие ал-Фараби. Алма-Ата: Наука, 1974.
Нысанбаев А. Н. Развитие фарабиеведения в Казахстане: итоги, проблемы и перспективы. // Вопросы философии. № 5. 2011. С.119-129.
Сагадеев А. В. Учение Ибн Рушда о соотношении философии, теологии и религии и его истоки в трудах ал-Фараби. — В кн.: Ал-Фараби. Научное творчество. М., 1975.
Хайруллаев М. М. Фараби, эпоха и учение. Ташкент, 1975.
Хайруллаев М. М. Абу Наср ал-Фараби: 873—950. М., 1982.
Шаймухамбетова Г. Б. Учение Платона об идеях и теория разума ал-Фараби. В кн.: Ал-Фараби. Научное творчество. М., 1975.
Туманян Т. Г., Держивицкий Е. В. Теория воспитания Платона в политической философии Ал-Фараби // Политика и образование. СПб. 2008. С. 135—148.

Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence


Зан ва ҷанг.txt.ann

[@Зан ва ҷанг#Sentence*]
[@(ҳикоя)#Sentence*]
[@Беморхонаи ҳарбӣ иборат аз даҳ-понздаҳ хонаҳои чўбини махсус барои табобат таҷҳизонидашуда дар биёбони нопайдоканори мавзеи Шиндон ягона ҷойи обод буд.#Sentence*] [@Хонаҳо сӣ-чил метр дур аз якдигар ҷойгир шуда буданд ва дар маҷмўъ як шаҳрчаи тиббиро мемонданд.#Sentence*] [@Дар канори ин «шаҳрча» ду анбори бузурги тунукагинро дар шакли нимлўла сохта буданд, ки дар он маҳсулотҳои гуногун нигоҳ дошта мешуд.#Sentence*] [@Каме дуртар аз анборҳо дар ҳамон шакл ошхонаи калони ҳарбӣ воқеъ буд, ки барои беморону табибон ғизо тайёр мекард ва аз он ҷо барои ҳар шўъба фиристода мешуд.#Sentence*] [@Дар дохили бинои ҳар шўъба ошхонаи хурд фаъолият мекард, ки аскарони бемор дар он ҷо ғизо мехўрданд.#Sentence*]
[@Сарбозоне ки дар бемористон табобат мегирифтанд, тадриҷан ин мавзеъро ба як ҷойи ободу зебо табдил дода буданд.#Sentence*] [@Роҳравҳо симонпўш ва қад-қади он ҳар гуна гулу дарахтҳо шинонида, ҷо-ҷо дар тахтаҳои андаруни гўшасинҷи оҳанин насб кардашуда ҳар гуна шиор ва пораматнҳоро аз низомномаи ҳарбӣ навишта буданд.#Sentence*] [@Беморхонаи мазкур барои аскарони полки танкчиёну як баталони разведка ва тўпхонаи аскарони Шўравӣ дар Афғонистон кўмаки тиббӣ мерасонд.#Sentence*]
[@Арафаи соли нави масеҳӣ буд.#Sentence*] [@Дар бемористон ҳамагон ба пешвози иди Соли нав тайёрӣ медиданд.#Sentence*] [@Дар дохили бинои ҳар шўъба аллакай арчаи солинавӣ гузошта, бо бозичаҳои гуногунранг онро оро дода буданд.#Sentence*] [@Таббохон ба ғайр аз хўроки маъмулии аскарон ҳар гуна хўришу шириниҳо омода мекарданд.#Sentence*] [@Афсарон имрўз ҳама расмияти хизмати аскариро сарфи назар карда, нисбат ба аскарони бемор меҳрубонтар шуда буданд.#Sentence*] [@Хулоса, дур аз хоки ватан аскарону афсарон ба яке аз дўстдоштатарин идҳои мардуми шўравӣ омодагӣ медиданд.#Sentence*]
[@Дар шўъбаи ҷарроҳии беморхона, ки дар шароити ҷанг ҳамеша серташвишанд, рўҳияи идона ҳукмфармо буд.#Sentence*]
[@Палатаи хурдакак ду кат дошт.#Sentence*] [@Яке аз онро афсаре бо рутбаи капитан банд карда буд.#Sentence*] [@Вай як моҳ пеш дар амалиёти ҷангӣ ба мина бархўрда, аз ҳарду пояш ҷудо гашта буд ва ҳоло аз ҷой хеста наметавонист.#Sentence*] [@Ҷавон буд капитан: тануманд, бозувонаш қавӣ, чашмонаш дурахшон, мўйи маллааш ғулӣ ва бо вуҷуди ин қадар дарду ҷарроҳиҳо рухсораҳояш суп-сурх буданд.#Sentence*] [@Мегўянд, ки баъд аз таркиш як пояшро наёфтаанд, пойи дигараш низ аз зону ҷудо шуда будаасту танҳо пўсташ медоштааст.#Sentence*] [@Дар даруни мошини зиреҳпўш капитан ба худ омада, аз ғазаб пойи дигарашро низ ба дасти худаш канда мепартояд.#Sentence*] [@Баъд аз ҷарроҳӣ низ чандин бор аз ғояти дарду алам ба ҷони худ қасд кард, аммо ҳар даъфа табибон сари вақт ўро боздоштаанд.#Sentence*] [@Рўзҳои аввал аз доду вой ва ҳақоратҳои ў табибону беморон ба дод омада, намедонистанд чӣ чора биҷўянд.#Sentence*] [@Ҳарчанд то ҳол ғазабаш меҷўшид, аммо ҳафтаи охир каме ором шуда буд капитан.#Sentence*] [@Шояд ба тақдираш тан дода буд.#Sentence*] [@Бо вуҷуди ин, табибон то ҳол ба палатаи ў касеро ҷой намекарданд.#Sentence*] [@Танҳо мехобид вай дар палата .#Sentence*] [@Аммо имрўз як писарбачаи тахмин даҳ-дувоздаҳсолаи афғонро, ки сахт ярадор шуда буд, дар ин палата ҷой карданд.#Sentence*] [@Чунки пас аз амалиёти навбатӣ маҷруҳони зиёдеро оварданду дар дигар палатаҳо умуман ҷой набуд.#Sentence*] [@Писарбача баъд аз ҷарроҳӣ панҷ соат дар долон хобид, сипас сардухтур фармон дод то ўро дар палатаи капитан ҷой кунанд.#Sentence*]
[@Капитан ҳамин ҳозир аз хоб бедор шуда, аз дари кушодаи палата чашмаш ба телевизори рангаи дар долон гузошташуда афтид.#Sentence*] [@Филми «Гардиши фалак ва ё бардам бошед» – ро намоиш медоданд.#Sentence*] [@Капитан баробари ба қаҳрамонони шинос чашмаш афтидан даврони бачагию курсантиашро ба ёд овард.#Sentence*] [@Ин филми дўстдоштаи ў буд.#Sentence*] [@Ҳар сол дар баробари иди Соли нав ин филмро низ бесаброна интизор мешуд онро капитан.#Sentence*] [@Вай чанд лаҳза ба ёди он рўзгори ширин дил хуш кард, аммо чун пойҳои буридааш ёдаш омаданд, аз нав дар гирдоби ғаму ғусса печид ва зери лаб ҳақорати қабеҳ дод.#Sentence*]
 [@- Товариш… товариш, – шунида шуд овози ҳазине.#Sentence*]
[@Капитан кўшид, аз ҷой каме баланд шуда, ба соҳиби овоз назар андозад, аммо ин кор ба ў муяссар нагашт, дарди сахти пой монеъ гардид.#Sentence*]
[@- Товариш! – баландтар садо дод овоз.#Sentence*]
[@- Эй, ту кистӣ?! – пурсид капитан.#Sentence*]
[@Аммо соҳиби овоз ҷавоб надод.#Sentence*]
[@Аз таги тиреза канда-канда уллоси саге меомад.#Sentence*] [@Ҳарчанд садои ҷонвар он қадар баланд набуд, аммо он ба асаби капитани маҷруҳ расида, дар дилаш эҳсосоти нохушеро рў мезанонд.#Sentence*] «[@Уллоси саг хосияти хуб надорад, – аз дил гузаронд капитан.#Sentence*] [@– Ин саг дар ин ҷо чӣ гум карда бошад?#Sentence*] [@Боз дар таги тирезаи ман уллос мекашад…#Sentence*] [@Шояд саги афғонҳо барои пайдо кардани қути лоямут омада бошад?#Sentence*]»
[@Садои саг баландтар шуд.#Sentence*]
«[@Э зор монад, ҳамин намерасид!#Sentence*]»
[@Ногаҳон чароғи палата фурўзон шуду ҳамшираи шафқат дар даст сўзандору ворид гашт.#Sentence*]
[@- Аҳволат чӣ хел, Серёжа? – пурсид вай аз капитан. #Sentence*]
[@- Бад не.#Sentence*] [@Ин саг чаро ин қадар менолад?#Sentence*]
[@- Ладаро мегўӣ?#Sentence*] [@Ин саги капитан Карлов.#Sentence*] [@Дирўз муҳлати хизматаш ба охир расиду Карлов ба ватан баргашт.#Sentence*] [@Саги бечора ду рўз боз ўро мекобад.#Sentence*]
[@- Чаро бо худ набурд сагашро?#Sentence*]
[@- Мехост бубарад, аммо ба тайёра роҳ надоданд.#Sentence*] [@Мегўянд, ки вақте тайёра ба ҳаво хест, саг то дер аз қафояш давиду охир ба чуқурие афтид.#Sentence*] [@Афсарон ўро ба ин ҷо оварданд.#Sentence*] [@Бечора, бе Карлов аҳволи вай чӣ мешуда бошад?#Sentence*] [@Охир чун фарзанд ба ў меҳр баста буд.#Sentence*]
[@Саг баландтар уллос кашид.#Sentence*]
[@- Ўро паррондан лозим, – гуфт капитан.#Sentence*]
[@- Чаро мепарондаанд?#Sentence*]
[@- То ҷонаш аз азоб халос шавад.#Sentence*] [@Аздусар вай мемурад.#Sentence*]
 [@- Чӣ хел ту одами бераҳм, – гуфт ҳамшираи шафқат, аз нўги сўзан каме доруро ба ҳаво пошида.#Sentence*] [@– Биё, ман дору гузаронам.#Sentence*]
[@Вақте ҳамшираи шафқат кори худро анҷом дод, капитан чанд лаҳза ҷойи сўзанро бо пахта молида, гуфт:#Sentence*]
[@- Ҷанг маро бераҳм кард.#Sentence*] [@То ба ин ҷо омадан як ҷавони қоқинаи ба қавли комбат нозпарвард будам.#Sentence*] [@Аммо вақте бўйи борутро шамида, хунро дидам, нинакам сахт шуд.#Sentence*] [@Баъд поямро аз даст додаму дилам аз ҳама чиз монд, нисбат ба ҳама чиз нафратам меояд.#Sentence*]
[@- Аз тақдир ҷойи гурез нест, – бо оҳанги тасаллӣ гуфт ҳамшираи шафқат.#Sentence*]
[@- Тақдир… тақдир…#Sentence*] [@Ҳамааш гапи беҳуда.#Sentence*]
[@- Товариш, – нолиш кард писарбача.#Sentence*]
[@- Ин ҷо кӣ хоб аст? – пурсид капитан.#Sentence*]
[@- Як афғонбача.#Sentence*]
[@- Кӣ? – қариб дод зад капитан.#Sentence*]
[@- Бечора… ҳангоми деҳаашонро бомбаборон кардани аскарони мо ярадор шудааст.#Sentence*] [@Ҳамин рўз ҷарроҳӣ кардем.#Sentence*]
[@- Товариш… товариш – боз нолид писарбача.#Sentence*]
[@- Гургҳои Тамбов ба ту товариш, – гуфт бо ғазаб капитан.#Sentence*]
 [@- Бас кун, Серёжа, айб аст, – гуфт ҳамшираи шафқат.#Sentence*]
[@- Чӣ? Айб аст?#Sentence*]
[@Ҳамшираи шафқат дигар ба капитан аҳамият надода, ба сари болини писарбача омад.#Sentence*]
[@- Чӣ мехоҳӣ? – пурсид ҳамшираи шафқат ва яқин барои фаҳмидани ҳарорати бадани бемор кафи дасташро ба пешонии вай гузошт.#Sentence*] [@– Дард мекунад?#Sentence*]
[@- Товариш! Товариш! – маҳкам аз банди дасти ҳамшираи шафқат дошт писарбача.#Sentence*] [@– Мемирам.#Sentence*]
[@- Азизам, чӣ хел ман ба ту товаришам!#Sentence*] [@Эҳтимол ҳамсоли модарат бошам, – гуфт бо овози ларзон ҳамшираи шафқат.#Sentence*] [@– Дар Белгород мисли ту Володя ном писарбачае дорам.#Sentence*]
[@- Дафъ кунед ўро аз назарам! – дод зад капитан.#Sentence*]
[@- Ором шав, Серёжа, – гуфт ҳамшираи шафқат, ба назди капитан баргашта.#Sentence*] [@– Айба намедонӣ, охир ў кўдак аст.#Sentence*]
[@- Морбача аст вай…#Sentence*] [@Душман аст!#Sentence*] [@Агар дар дохили қишлоқ дучор ояд, ҷо ба ҷо пўст меканад ману туро.#Sentence*] [@Ёфтӣ кўдаката!#Sentence*]
[@- Аз барои Худо дод назан.#Sentence*] [@Ту як ба чеҳраи ў назар андоз, мижгонҳояш сип-сиёҳ, мисли химчаи тар, нигоҳаш он қадар зебо, ки ба дидан сер намешавӣ.#Sentence*]
 [@- Ба Худо шумо, занҳо, ҳама беақлед.#Sentence*] [@Кадом аҳмақ шуморо ба фронт фиристодааст…#Sentence*] [@Душман магар зебо мешавад?#Sentence*] [@Ин баринҳо ҳазорон бачаҳои моро нобуд карданд, зинда гўронданд, гўшу биниашонро буриданд, аз пою даст маҳрум карданд.#Sentence*] [@Дафъ кун ўро, вагарна… дафъ кун мегўям!#Sentence*]
[@- Илтимос, дод назан.#Sentence*] [@Магар айби вай аст, ки калонсолон меҷанганд.#Sentence*] [@Ту ҳам шояд фарзанд дошта бошӣ.#Sentence*] [@Оё мехоҳӣ, ки касе ўро ранҷонад?#Sentence*] [@Баъд… мо силоҳ бардошта ба хонаи онҳо омадем.#Sentence*]
[@- Ту чӣ гуфтан мехоҳӣ? – пурсид бо оҳанги шубҳа капитан.#Sentence*]
[@- Ҳеҷ чиз гуфтан намехоҳам.#Sentence*] [@Лекин ҳамин ҷанг ба кӣ лозим буд?#Sentence*] [@Ин қадар хуне, ки дар ин ҷо мерезад…#Sentence*]
[@- Моро ҳукуматашон даъват кард, то қўмаки интернатсионалистӣ расонем.#Sentence*]
 [@- Хато омадем, бигзор мусулмонҳо худашон собиқа мекарданд.#Sentence*]
[@- Майнаи туро касе заҳролуд кардааст, аммо аниқ намедонам: кӣ?!#Sentence*] [@Ту ихтиёрӣ ба ин ҷо омадӣ? – бо кароҳат пурсид капитан.#Sentence*]
[@- Не, маҷбур фиристоданд.#Sentence*]
[@- Кӣ?#Sentence*]
[@- Кӣ мешуд: комиссариати ҳарбӣ.#Sentence*]
[@Дурўғ мегўӣ!#Sentence*] [@Ба ғайр аз аскарҳо дигар касеро маҷбурӣ ба ин ҷо наовардаанд.#Sentence*] [@Пул кор кардан мехостам гўй.#Sentence*]
[@- Магар пул кор кардан ягон ҷойи бадӣ дорад?#Sentence*]
[@- Шавҳар дорӣ?#Sentence*]
[@- Шаш сол пеш ҷудо шудем.#Sentence*]
[@- Чаро?#Sentence*]
[@- Донистанат шарт аст?#Sentence*]
[@- Бубахш, нохост аз даҳонам баромад.#Sentence*]
[@- Бисёр менўшид.#Sentence*]
[@- Кадом мард наменўшад! – ришханд кард капита#Sentence*]н.
[@- Вай аз ҳад мегузаронд.#Sentence*]
[@- Пас, аз танҳоӣ гурехтӣ?#Sentence*]
[@- Магар аз худ гурехта мешавад?#Sentence*]
[@Лаҳзае ҳарду хомўш монданд.#Sentence*]
[@- Ё мехостӣқарзи интернатсионалистиатро ба ҷо биёрӣ?#Sentence*]
[@- Бисёр худатро азоб надеҳ, – гуфт ҳамшираи шафқат.#Sentence*] [@– Ҳамон фарзияи аввалаат дуруст буд: мехоҳам пул кор кунам.#Sentence*] [@Охир ман беваам, писарчаамро бояд ба воя расонам, соҳиби маълумот кунам.#Sentence*]
[@- Дигар шавҳар кардан намехоҳӣ?#Sentence*]
[@- Ба фикрам не.#Sentence*]
[@- Азоб мекашӣ, зан бе мард наметавонад.#Sentence*] [@Албатта, дар ин ҷо ягон нафарро ёфтагистӣ?#Sentence*] [@Зан тухми анқо….#Sentence*]
[@- Не, наёфтам, – нохост сухани капитанро бурид ҳамшираи шафқат бо оҳанги киноя.#Sentence*] [@– Туро мунтазир будам.#Sentence*]
[@Ҳарчанд аз ин кинояи зан ғазабаш омад, капитан бо азоб туғёни дилашро фурў нишонда, гапро гурезонд:#Sentence*]
[@- Ба ҳар ҳол фронт ҷойи зан нест#Sentence*].
[@- Ношукрӣ накун.#Sentence*] [@Магар барои табобати ту ман кам заҳмат кашидам?! – бо оҳанги ранҷиш гуфт ҳамшираи шафқат.#Sentence*] [@Дар нигоҳ ва овози вай он қадар оҳанги таънаю маломат ва пушаймонӣҳувайдо буд, ки дили капитан ларзида, гуфт:#Sentence*]
[@- Шўхӣ мекунам, Оляҷон.#Sentence*] [@Дар ин кишвари худозада ягона тасаллои дили мо, мардҳо, шумоед.#Sentence*] [@Агар занҳо намебуданд, яқин дар ин чўлу биёбон девона мешудем.#Sentence*] [@Шуморо мебинему диламон пур мешавад, ки ҳаёт ба охир нарасидааст, идома дорад.#Sentence*] [@Ин мардум занҳояшонро колопеч кардаанд.#Sentence*] [@Рўйи занро намебинӣ, ба Худо аҳмақанд ин афғонҳо.#Sentence*]
[@- Динашон ҳаминро талаб мекунад.#Sentence*]
[@- Ту тотор-ку нестӣ? – пурсид бо заҳрханд капитан.#Sentence*]
[@- Хандаама набиёр…#Sentence*]
 [@- Аммо ба ҳар ҳол ман ба фикри ту мувофиқ нестам, – гуфт капитан, аз болои ҷевонча қуттии сигаретро ба даст гирифта.#Sentence*]
[@- Ба кадом фикрам?#Sentence*]
[@- Дар бораи афғонбача… бисёр хатарноканд онҳо.#Sentence*]
[@- Айб, ба як кўдак ин қадар часпидӣ.#Sentence*] [@Ҳоло аз даҳони вай бўйи шир меояд.#Sentence*]
[@- Дар ҳамон мавзеъе, ки ман ҷароҳат бардоштам, ана ҳамин барин морбачаҳо бо баҳонаи гўсфанд чарондан мина мехобондаанд.#Sentence*]
[@Капитан ба пойи чун калтут кўтоҳи худ чашм андохта, яқин аз алам хориаш омад, ки дод зад:#Sentence*]
[@- Дафъ кун он морбачаро аз назарам!#Sentence*]
[@Ҳамшираи шафқат амонат дар лаби кати капитан нишаст ва дасти ўро ба даст гирифта, молиш дод.#Sentence*] [@Капитан лабонашро инҷ карда, рўяшро ба тарафи девор гардонд.#Sentence*] [@Оля боз чанд лаҳза дар назди ў ноҷунбон нишаст.#Sentence*]
[@- Товариш, – аз нав нолиш кард афғонбача.#Sentence*]
[@- Даҳони он лаънатиро баста намешавад?! – гуфт бо ғазаб капитан, – ба дилам зад.#Sentence*]
 [@Оля аз ҷой хеста, ба сари болини афғонбача омад.#Sentence*]
[@- Чӣ мехоҳӣ? #Sentence*]
[@- Товариш, – дасташро ҷониби ҳамшираи шафқат дароз кард писарбача.#Sentence*] [@– Товариш, поям дард мекунад. #Sentence*]
[@Ҳамшираи шафқат даст ба мўйҳои ғулию қиргуни писарбача бурда, бо панҷаҳояш онро шона зад.#Sentence*] [@Писарбача дудаста аз банди дасти сафед, нарму латифи зан дошта, ба сандуқи синааш гузошт.#Sentence*]
[@Ҳамшираи шафқат низ дасташро бозпас нагирифт.#Sentence*] [@Сарашро ба такягоҳи кат гузошт ва дере нагузашта дар ҳамин ҳолат пинакаш бурд ва ҳамагӣ чанд лаҳза писарчаашро хоб дид.#Sentence*] [@Вай, писарчааш, дар хараки зери лапари бом нишаста, нок мехўрд.#Sentence*] [@«Бачаҷон, нока шуста бихўр, мабодо бемор шавӣ», – гуфт модар ва хост дар бари писаракаш ҷой гирад…#Sentence*]
 [@- Оля, – касе аз долон садо кард.#Sentence*] [@Ҳамшираи шафқат қад парида, бедор шуд.#Sentence*] [@Дасти ў ҳамоно дар дасти писарбачаи афғон буд.#Sentence*] [@Оля хост дасташро ноаён раҳо кунад, аммо натавонист.#Sentence*]
[@Писарбача дар ҳамон ҳолат мурда буд.#Sentence*]
[@- Доктор! – дод зад ҳамшираи шафқат.#Sentence*]
[@- Даматро гир, – яқин аз садои ногоҳонии Оля тарсид капитан.#Sentence*]
[@Ҳамшираи шафқат тозон ба долон баромад.#Sentence*] [@Он ҷо чанд нафар аскарбачаҳои бемор ва табибон филми «Гардиши фалак…» – ро тамошо мекарданд.#Sentence*]
[@- Александр Григоревич дар куҷост? – пурсид ҳамшираи шафқат аз онҳо.#Sentence*]
[@Касе ҷавоб надод.#Sentence*]
 [@- Туро Галя мекофт, – гуфт аскарбачаи лоғарандоме аз телевизор чашм наканда.#Sentence*]
[@- Худоё, куҷо рафта бошад?#Sentence*]
[@Касе садои телевизорро баланд кард.#Sentence*] [@Қаҳрамони филм Надя ба марде ки бе даъват, тасодуф ба хонаи ў даромада, дар болои кати ў хобидааст, зўр задамехост би фаҳмонад, ки ин хонаи ўст ва мард ҳуқуқи ба ин ҷо даромадан надошт.#Sentence*] [@Маст буд мард ва нимғурма мукобилият мекард, ки дар хонаи хеш хоб аст…#Sentence*]
[@Ҳарчанд ҳамшираи шафқат нағз медонист, ки ба афғонбача дигар кўмак лозим нест, бо вуҷуди ин, ба ҳар палата сар халонда, табиби навбатдор Александр Григоревичро меҷуст, то ба писарак кўмак кунад.#Sentence*]
[@Аммо аз табиб дарак набуд.#Sentence*]

Зан ва ҷанг
(ҳикоя)
Беморхонаи ҳарбӣ иборат аз даҳ-понздаҳ хонаҳои чўбини махсус барои табобат таҷҳизонидашуда дар биёбони нопайдоканори мавзеи Шиндон ягона ҷойи обод буд. Хонаҳо сӣ-чил метр дур аз якдигар ҷойгир шуда буданд ва дар маҷмўъ як шаҳрчаи тиббиро мемонданд. Дар канори ин «шаҳрча» ду анбори бузурги тунукагинро дар шакли нимлўла сохта буданд, ки дар он маҳсулотҳои гуногун нигоҳ дошта мешуд. Каме дуртар аз анборҳо дар ҳамон шакл ошхонаи калони ҳарбӣ воқеъ буд, ки барои беморону табибон ғизо тайёр мекард ва аз он ҷо барои ҳар шўъба фиристода мешуд. Дар дохили бинои ҳар шўъба ошхонаи хурд фаъолият мекард, ки аскарони бемор дар он ҷо ғизо мехўрданд.
Сарбозоне ки дар бемористон табобат мегирифтанд, тадриҷан ин мавзеъро ба як ҷойи ободу зебо табдил дода буданд. Роҳравҳо симонпўш ва қад-қади он ҳар гуна гулу дарахтҳо шинонида, ҷо-ҷо дар тахтаҳои андаруни гўшасинҷи оҳанин насб кардашуда ҳар гуна шиор ва пораматнҳоро аз низомномаи ҳарбӣ навишта буданд. Беморхонаи мазкур барои аскарони полки танкчиёну як баталони разведка ва тўпхонаи аскарони Шўравӣ дар Афғонистон кўмаки тиббӣ мерасонд.
Арафаи соли нави масеҳӣ буд. Дар бемористон ҳамагон ба пешвози иди Соли нав тайёрӣ медиданд. Дар дохили бинои ҳар шўъба аллакай арчаи солинавӣ гузошта, бо бозичаҳои гуногунранг онро оро дода буданд. Таббохон ба ғайр аз хўроки маъмулии аскарон ҳар гуна хўришу шириниҳо омода мекарданд. Афсарон имрўз ҳама расмияти хизмати аскариро сарфи назар карда, нисбат ба аскарони бемор меҳрубонтар шуда буданд. Хулоса, дур аз хоки ватан аскарону афсарон ба яке аз дўстдоштатарин идҳои мардуми шўравӣ омодагӣ медиданд.
Дар шўъбаи ҷарроҳии беморхона, ки дар шароити ҷанг ҳамеша серташвишанд, рўҳияи идона ҳукмфармо буд.
Палатаи хурдакак ду кат дошт. Яке аз онро афсаре бо рутбаи капитан банд карда буд. Вай як моҳ пеш дар амалиёти ҷангӣ ба мина бархўрда, аз ҳарду пояш ҷудо гашта буд ва ҳоло аз ҷой хеста наметавонист. Ҷавон буд капитан: тануманд, бозувонаш қавӣ, чашмонаш дурахшон, мўйи маллааш ғулӣ ва бо вуҷуди ин қадар дарду ҷарроҳиҳо рухсораҳояш суп-сурх буданд. Мегўянд, ки баъд аз таркиш як пояшро наёфтаанд, пойи дигараш низ аз зону ҷудо шуда будаасту танҳо пўсташ медоштааст. Дар даруни мошини зиреҳпўш капитан ба худ омада, аз ғазаб пойи дигарашро низ ба дасти худаш канда мепартояд. Баъд аз ҷарроҳӣ низ чандин бор аз ғояти дарду алам ба ҷони худ қасд кард, аммо ҳар даъфа табибон сари вақт ўро боздоштаанд. Рўзҳои аввал аз доду вой ва ҳақоратҳои ў табибону беморон ба дод омада, намедонистанд чӣ чора биҷўянд. Ҳарчанд то ҳол ғазабаш меҷўшид, аммо ҳафтаи охир каме ором шуда буд капитан. Шояд ба тақдираш тан дода буд. Бо вуҷуди ин, табибон то ҳол ба палатаи ў касеро ҷой намекарданд. Танҳо мехобид вай дар палата . Аммо имрўз як писарбачаи тахмин даҳ-дувоздаҳсолаи афғонро, ки сахт ярадор шуда буд, дар ин палата ҷой карданд. Чунки пас аз амалиёти навбатӣ маҷруҳони зиёдеро оварданду дар дигар палатаҳо умуман ҷой набуд. Писарбача баъд аз ҷарроҳӣ панҷ соат дар долон хобид, сипас сардухтур фармон дод то ўро дар палатаи капитан ҷой кунанд.
Капитан ҳамин ҳозир аз хоб бедор шуда, аз дари кушодаи палата чашмаш ба телевизори рангаи дар долон гузошташуда афтид. Филми «Гардиши фалак ва ё бардам бошед» – ро намоиш медоданд. Капитан баробари ба қаҳрамонони шинос чашмаш афтидан даврони бачагию курсантиашро ба ёд овард. Ин филми дўстдоштаи ў буд. Ҳар сол дар баробари иди Соли нав ин филмро низ бесаброна интизор мешуд онро капитан. Вай чанд лаҳза ба ёди он рўзгори ширин дил хуш кард, аммо чун пойҳои буридааш ёдаш омаданд, аз нав дар гирдоби ғаму ғусса печид ва зери лаб ҳақорати қабеҳ дод.
 - Товариш… товариш, – шунида шуд овози ҳазине.
Капитан кўшид, аз ҷой каме баланд шуда, ба соҳиби овоз назар андозад, аммо ин кор ба ў муяссар нагашт, дарди сахти пой монеъ гардид.
- Товариш! – баландтар садо дод овоз.
- Эй, ту кистӣ?! – пурсид капитан.
Аммо соҳиби овоз ҷавоб надод.
Аз таги тиреза канда-канда уллоси саге меомад. Ҳарчанд садои ҷонвар он қадар баланд набуд, аммо он ба асаби капитани маҷруҳ расида, дар дилаш эҳсосоти нохушеро рў мезанонд. «Уллоси саг хосияти хуб надорад, – аз дил гузаронд капитан. – Ин саг дар ин ҷо чӣ гум карда бошад? Боз дар таги тирезаи ман уллос мекашад… Шояд саги афғонҳо барои пайдо кардани қути лоямут омада бошад?»
Садои саг баландтар шуд.
«Э зор монад, ҳамин намерасид!»
Ногаҳон чароғи палата фурўзон шуду ҳамшираи шафқат дар даст сўзандору ворид гашт.
- Аҳволат чӣ хел, Серёжа? – пурсид вай аз капитан.
- Бад не. Ин саг чаро ин қадар менолад?
- Ладаро мегўӣ? Ин саги капитан Карлов. Дирўз муҳлати хизматаш ба охир расиду Карлов ба ватан баргашт. Саги бечора ду рўз боз ўро мекобад.
- Чаро бо худ набурд сагашро?
- Мехост бубарад, аммо ба тайёра роҳ надоданд. Мегўянд, ки вақте тайёра ба ҳаво хест, саг то дер аз қафояш давиду охир ба чуқурие афтид. Афсарон ўро ба ин ҷо оварданд. Бечора, бе Карлов аҳволи вай чӣ мешуда бошад? Охир чун фарзанд ба ў меҳр баста буд.
Саг баландтар уллос кашид.
- Ўро паррондан лозим, – гуфт капитан.
- Чаро мепарондаанд?
- То ҷонаш аз азоб халос шавад. Аздусар вай мемурад.
 - Чӣ хел ту одами бераҳм, – гуфт ҳамшираи шафқат, аз нўги сўзан каме доруро ба ҳаво пошида. – Биё, ман дору гузаронам.
Вақте ҳамшираи шафқат кори худро анҷом дод, капитан чанд лаҳза ҷойи сўзанро бо пахта молида, гуфт:
- Ҷанг маро бераҳм кард. То ба ин ҷо омадан як ҷавони қоқинаи ба қавли комбат нозпарвард будам. Аммо вақте бўйи борутро шамида, хунро дидам, нинакам сахт шуд. Баъд поямро аз даст додаму дилам аз ҳама чиз монд, нисбат ба ҳама чиз нафратам меояд.
- Аз тақдир ҷойи гурез нест, – бо оҳанги тасаллӣ гуфт ҳамшираи шафқат.
- Тақдир… тақдир… Ҳамааш гапи беҳуда.
- Товариш, – нолиш кард писарбача.
- Ин ҷо кӣ хоб аст? – пурсид капитан.
- Як афғонбача.
- Кӣ? – қариб дод зад капитан.
- Бечора… ҳангоми деҳаашонро бомбаборон кардани аскарони мо ярадор шудааст. Ҳамин рўз ҷарроҳӣ кардем.
- Товариш… товариш – боз нолид писарбача.
- Гургҳои Тамбов ба ту товариш, – гуфт бо ғазаб капитан.
 - Бас кун, Серёжа, айб аст, – гуфт ҳамшираи шафқат.
- Чӣ? Айб аст?
Ҳамшираи шафқат дигар ба капитан аҳамият надода, ба сари болини писарбача омад.
- Чӣ мехоҳӣ? – пурсид ҳамшираи шафқат ва яқин барои фаҳмидани ҳарорати бадани бемор кафи дасташро ба пешонии вай гузошт. – Дард мекунад?
- Товариш! Товариш! – маҳкам аз банди дасти ҳамшираи шафқат дошт писарбача. – Мемирам.
- Азизам, чӣ хел ман ба ту товаришам! Эҳтимол ҳамсоли модарат бошам, – гуфт бо овози ларзон ҳамшираи шафқат. – Дар Белгород мисли ту Володя ном писарбачае дорам.
- Дафъ кунед ўро аз назарам! – дод зад капитан.
- Ором шав, Серёжа, – гуфт ҳамшираи шафқат, ба назди капитан баргашта. – Айба намедонӣ, охир ў кўдак аст.
- Морбача аст вай… Душман аст! Агар дар дохили қишлоқ дучор ояд, ҷо ба ҷо пўст меканад ману туро. Ёфтӣ кўдаката!
- Аз барои Худо дод назан. Ту як ба чеҳраи ў назар андоз, мижгонҳояш сип-сиёҳ, мисли химчаи тар, нигоҳаш он қадар зебо, ки ба дидан сер намешавӣ.
 - Ба Худо шумо, занҳо, ҳама беақлед. Кадом аҳмақ шуморо ба фронт фиристодааст… Душман магар зебо мешавад? Ин баринҳо ҳазорон бачаҳои моро нобуд карданд, зинда гўронданд, гўшу биниашонро буриданд, аз пою даст маҳрум карданд. Дафъ кун ўро, вагарна… дафъ кун мегўям!
- Илтимос, дод назан. Магар айби вай аст, ки калонсолон меҷанганд. Ту ҳам шояд фарзанд дошта бошӣ. Оё мехоҳӣ, ки касе ўро ранҷонад? Баъд… мо силоҳ бардошта ба хонаи онҳо омадем.
- Ту чӣ гуфтан мехоҳӣ? – пурсид бо оҳанги шубҳа капитан.
- Ҳеҷ чиз гуфтан намехоҳам. Лекин ҳамин ҷанг ба кӣ лозим буд? Ин қадар хуне, ки дар ин ҷо мерезад…
- Моро ҳукуматашон даъват кард, то қўмаки интернатсионалистӣ расонем.
 - Хато омадем, бигзор мусулмонҳо худашон собиқа мекарданд.
- Майнаи туро касе заҳролуд кардааст, аммо аниқ намедонам: кӣ?! Ту ихтиёрӣ ба ин ҷо омадӣ? – бо кароҳат пурсид капитан.
- Не, маҷбур фиристоданд.
- Кӣ?
- Кӣ мешуд: комиссариати ҳарбӣ.
Дурўғ мегўӣ! Ба ғайр аз аскарҳо дигар касеро маҷбурӣ ба ин ҷо наовардаанд. Пул кор кардан мехостам гўй.
- Магар пул кор кардан ягон ҷойи бадӣ дорад?
- Шавҳар дорӣ?
- Шаш сол пеш ҷудо шудем.
- Чаро?
- Донистанат шарт аст?
- Бубахш, нохост аз даҳонам баромад.
- Бисёр менўшид.
- Кадом мард наменўшад! – ришханд кард капитан.
- Вай аз ҳад мегузаронд.
- Пас, аз танҳоӣ гурехтӣ?
- Магар аз худ гурехта мешавад?
Лаҳзае ҳарду хомўш монданд.
- Ё мехостӣқарзи интернатсионалистиатро ба ҷо биёрӣ?
- Бисёр худатро азоб надеҳ, – гуфт ҳамшираи шафқат. – Ҳамон фарзияи аввалаат дуруст буд: мехоҳам пул кор кунам. Охир ман беваам, писарчаамро бояд ба воя расонам, соҳиби маълумот кунам.
- Дигар шавҳар кардан намехоҳӣ?
- Ба фикрам не.
- Азоб мекашӣ, зан бе мард наметавонад. Албатта, дар ин ҷо ягон нафарро ёфтагистӣ? Зан тухми анқо….
- Не, наёфтам, – нохост сухани капитанро бурид ҳамшираи шафқат бо оҳанги киноя. – Туро мунтазир будам.
Ҳарчанд аз ин кинояи зан ғазабаш омад, капитан бо азоб туғёни дилашро фурў нишонда, гапро гурезонд:
- Ба ҳар ҳол фронт ҷойи зан нест.
- Ношукрӣ накун. Магар барои табобати ту ман кам заҳмат кашидам?! – бо оҳанги ранҷиш гуфт ҳамшираи шафқат. Дар нигоҳ ва овози вай он қадар оҳанги таънаю маломат ва пушаймонӣҳувайдо буд, ки дили капитан ларзида, гуфт:
- Шўхӣ мекунам, Оляҷон. Дар ин кишвари худозада ягона тасаллои дили мо, мардҳо, шумоед. Агар занҳо намебуданд, яқин дар ин чўлу биёбон девона мешудем. Шуморо мебинему диламон пур мешавад, ки ҳаёт ба охир нарасидааст, идома дорад. Ин мардум занҳояшонро колопеч кардаанд. Рўйи занро намебинӣ, ба Худо аҳмақанд ин афғонҳо.
- Динашон ҳаминро талаб мекунад.
- Ту тотор-ку нестӣ? – пурсид бо заҳрханд капитан.
- Хандаама набиёр…
 - Аммо ба ҳар ҳол ман ба фикри ту мувофиқ нестам, – гуфт капитан, аз болои ҷевонча қуттии сигаретро ба даст гирифта.
- Ба кадом фикрам?
- Дар бораи афғонбача… бисёр хатарноканд онҳо.
- Айб, ба як кўдак ин қадар часпидӣ. Ҳоло аз даҳони вай бўйи шир меояд.
- Дар ҳамон мавзеъе, ки ман ҷароҳат бардоштам, ана ҳамин барин морбачаҳо бо баҳонаи гўсфанд чарондан мина мехобондаанд.
Капитан ба пойи чун калтут кўтоҳи худ чашм андохта, яқин аз алам хориаш омад, ки дод зад:
- Дафъ кун он морбачаро аз назарам!
Ҳамшираи шафқат амонат дар лаби кати капитан нишаст ва дасти ўро ба даст гирифта, молиш дод. Капитан лабонашро инҷ карда, рўяшро ба тарафи девор гардонд. Оля боз чанд лаҳза дар назди ў ноҷунбон нишаст.
- Товариш, – аз нав нолиш кард афғонбача.
- Даҳони он лаънатиро баста намешавад?! – гуфт бо ғазаб капитан, – ба дилам зад.
 Оля аз ҷой хеста, ба сари болини афғонбача омад.
- Чӣ мехоҳӣ?
- Товариш, – дасташро ҷониби ҳамшираи шафқат дароз кард писарбача. – Товариш, поям дард мекунад.
Ҳамшираи шафқат даст ба мўйҳои ғулию қиргуни писарбача бурда, бо панҷаҳояш онро шона зад. Писарбача дудаста аз банди дасти сафед, нарму латифи зан дошта, ба сандуқи синааш гузошт.
Ҳамшираи шафқат низ дасташро бозпас нагирифт. Сарашро ба такягоҳи кат гузошт ва дере нагузашта дар ҳамин ҳолат пинакаш бурд ва ҳамагӣ чанд лаҳза писарчаашро хоб дид. Вай, писарчааш, дар хараки зери лапари бом нишаста, нок мехўрд. «Бачаҷон, нока шуста бихўр, мабодо бемор шавӣ», – гуфт модар ва хост дар бари писаракаш ҷой гирад…
 - Оля, – касе аз долон садо кард. Ҳамшираи шафқат қад парида, бедор шуд. Дасти ў ҳамоно дар дасти писарбачаи афғон буд. Оля хост дасташро ноаён раҳо кунад, аммо натавонист.
Писарбача дар ҳамон ҳолат мурда буд.
- Доктор! – дод зад ҳамшираи шафқат.
- Даматро гир, – яқин аз садои ногоҳонии Оля тарсид капитан.
Ҳамшираи шафқат тозон ба долон баромад. Он ҷо чанд нафар аскарбачаҳои бемор ва табибон филми «Гардиши фалак…» – ро тамошо мекарданд.
- Александр Григоревич дар куҷост? – пурсид ҳамшираи шафқат аз онҳо.
Касе ҷавоб надод.
 - Туро Галя мекофт, – гуфт аскарбачаи лоғарандоме аз телевизор чашм наканда.
- Худоё, куҷо рафта бошад?
Касе садои телевизорро баланд кард. Қаҳрамони филм Надя ба марде ки бе даъват, тасодуф ба хонаи ў даромада, дар болои кати ў хобидааст, зўр задамехост би фаҳмонад, ки ин хонаи ўст ва мард ҳуқуқи ба ин ҷо даромадан надошт. Маст буд мард ва нимғурма мукобилият мекард, ки дар хонаи хеш хоб аст…
Ҳарчанд ҳамшираи шафқат нағз медонист, ки ба афғонбача дигар кўмак лозим нест, бо вуҷуди ин, ба ҳар палата сар халонда, табиби навбатдор Александр Григоревичро меҷуст, то ба писарак кўмак кунад.
Аммо аз табиб дарак набуд.

Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence


Забони Мулдовӣ ‘румониёӣ’ шуд, забони мо.txt.ann

[@Забони Мулдовӣ ‘румониёӣ’ шуд, забони мо кай ‘форсӣ’ мешавад?#Sentence*]
2023/04/17 0
[@Исфандиёри Одина (рӯзноманигор ва пижӯҳишгари тоҷик): Дар наврӯзи имсол маҷлис ва давлати Мулдовӣ бо тасвиби қонуне номи забони миллии худро расман “румониёӣ” номиданд.#Sentence*] [@Қаблан забони онҳо, ки ҳеч тафовуте бо румониёӣ надорад, “мулдовиёӣ” хонда мешуд.#Sentence*] [@Яъне як забон ду ном дошт!#Sentence*]
[@Мулдовӣ ҷузъе аз имперотурии Шӯравӣ буд ва русҳо номи ҷудогонаеро барои забони онҳо таҳмил карда буданд, дуруст ҳамонгуна ки дар Варорӯд номи забони форсиро “тоҷикӣ” карданд.#Sentence*] [@Акнун ин мероси истеъмори Русия дар Мулдовӣ ба гӯдоли торих рафт, аммо Тоҷикистон ба назар мерасад ҳамчунон ба номи таҳмилшуда бар забонаш вафодор аст.#Sentence*]
[@Сухани Моё Сонду, раиси ҷумҳурии Мулдовӣ, ки рӯзи 22 март фармоне дар ин бора содир кард, ҷолиб аст:#Sentence*] “[@Ман мехоҳам, ки забони румониёӣ ҳамаи моро, ки дар инҷо зиндагӣ мекунем ва ин сарзаминро дӯст дорем, муттаҳид кунад.#Sentence*] [@Мо ҳамроҳи беш аз 27 милюн нафар дар саросари ҷаҳон ба румониёӣ – яке аз забонҳои Иттиҳодияи Урупо, сухан мегӯем.#Sentence*]”
[@‘Миллати муттаҳид’#Sentence*]
[@Вай афзуд: “Касоне, ки даҳсолаҳо ба мо мегуфтанд, ки мо ба забони мулдовиёӣ ва на румониёӣ такаллум мекунем, фақат ба дунболи ин буданд, ки моро аз ҳам ҷудо кунанд.#Sentence*] [@Шумо вақте миллатеро таҷзия мекунед, баосонӣ метавонед онро зери сайтараи худ нигоҳ доред ва бар он ҳукумат кунед.#Sentence*]
“[@Миллати азҳампошида нерӯи воҳид ва муттаҳиде нест, ки аз худ дифоъ кунад.#Sentence*] [@Касоне, ки моро аз ҳам ҷудо карданд, ба фикри забоншиносӣ набуданд, ҳадафашон ин буд, ки Мулдовиро дар як кашмакаш дар қабзаи худ нигаҳ доранд.#Sentence*]”
[@Ба гузориши торнамои русии Бибисӣ, ин сухани хонум Сонду, ки дар сафҳаи фейсбукияш мунташир шуд, дар як шабонарӯз беш аз 12 ҳазор бор писанд хӯрд ва 1,5 ҳазор назар зери он нивишта шуд.#Sentence*] [@Аксари корбарон мардуми Мулдовиро ба ин муносибат табрик кардаанд.#Sentence*]
[@Мардуми Мулдовӣ ин иқдомро чун як амри сода пазируфтаанд, ба истиснои гурӯҳе аз кумунистон ва тарафдорони парупоқурси Русия.#Sentence*] [@Кремлин аз ин тасмим интиқод карда, вале мулдовиёиҳо мегӯянд, ин аз умури дохилии кишварашон аст ва рабте ба Русия надорад.#Sentence*]
[@Бисёре бар ин назаранд, ки таҷовузи Русия ба Укройн мақомҳои мулдовиёиро ба ин иқдом водошта, чун онҳо аз ноҳияи Русия таҳдидҳоеро эҳсос мекунанд.#Sentence*]
[@Ҳарчанд “румониёӣ” хондани забони ин кишвар аз даҳаи 90, пас аз фурӯпошии Шӯравӣ, оғоз шуда ва дар мадориси Мулдовӣ то кунун забони миллияшон бо номи “румониёӣ” тадрис мешуд.#Sentence*] [@Бо иқдоми тозаи худ, давлати Мулдовӣ фақат ба як воқеъияти мавҷуд дар ҷомеъа расмият бахшидааст.#Sentence*]
[@‘Хатти ниёкон’#Sentence*]
[@Корзори мардумии мушобеҳе дар Тоҷикистон ҳам дар замони бозсозии Гурбочуф шурӯъ шуда буд, ки ба тасвиби нахустин қонуни забон дар соли 1989 анҷомид.#Sentence*] [@Дар матни он қонун номи забони расмии кишвар “тоҷикӣ (форсӣ)” хонда шуда буд.#Sentence*]
[@Мардум ҳам бо шавқу шӯр ба омӯзиши хатти форсӣ пардохтанд ва қарор буд, Тоҷикистон дар муддати панҷ сол хатти порсиро расмӣ кунад.#Sentence*] [@Нашрияҳо сафаҳоте барои омӯзиши “хатти ниёкон” доштанд ва дарсҳои омӯзиши ин хат аз телевизиюн ҳам пахш мешуд. Дар китобфурӯшиҳо кутуби форсӣ фаровон буд.#Sentence*] [@Бархе нашрияҳо ҳам сафаҳотеро ба хати порсӣ мунташир мекарданд.#Sentence*]
[@Ёдам ҳаст, ки дар соли 1992, замоне ки ба унвони донишҷӯ вориди Душанбе шудам, ҳамаҷо болои дари рестуронҳову мағозаҳо, идораҳои давлатӣ ва ширкатҳои хусусӣ нивиштаҳоеро ба хати порсӣ мешуд дид.#Sentence*] [@Шиъору овезаҳое ҳам ба хатти порсӣ кӯчаву хиёбонҳои пойтахтро зеб медоданд.#Sentence*]
[@Вале пас аз оғози ҷанги дохилӣ ва вуруди гурӯҳҳои мусаллаҳи зери ҳимояти Русия, мавсум ба Ҷабҳаи Халқ (Фронти Халқӣ) ба Душанбе, тамомии ин нивиштаҳо аз кӯчаву хиёбонҳо барчида шуд – иқдоме, ки хилофи арзишҳои истиқлоли Тоҷикистон буд!#Sentence*]
[@Фароянди худогоҳӣ ва бозгашт ба асли худ, ки дар замони Гурбочуф шурӯъ шуд ва қарор буд ба самти эҳёи арзишҳои миллӣ ва дастрасӣ ба мероси фарҳангию адабии гузашта пеш биравад, ба дасти иддае аз ҳаммеҳанони ноогоҳ мутаваққиф ва маъкус шуд.#Sentence*]
[@Ҳазфи ‘форсӣ’ аз матни қонун#Sentence*]
[@Дар соли 1994 зимни тасвиби матни қонуни асосии ҷадид, бар хилофи дархостҳои фарҳангиён номи “форсӣ” аз матни қонун ҳазф шуд.#Sentence*] [@Устоди равоншод Муҳаммадҷони Шакурӣ дар китоби “Хуросон аст инҷо” шарҳи муфассали ин рӯйдодро баён кардааст:#Sentence*]
“[@20 июли соли 1994 дар иҷлосияи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон лоиҳаи Қонуни Асосӣ баррасӣ шуд.#Sentence*] [@Яке аз моддаҳои Қонуни Асосӣ ин буд:#Sentence*] [@«Забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон забони тоҷикӣ (форсӣ) мебошад»#Sentence*].
[@Намояндаи халқ Шуҳрат Султонов аз номи интихобкунандагони як вилояти бузурги кишвар пешниҳод кард, ки аз он моддаи Қонуни асосӣ калимаи «форсӣ» фурӯгузор шавад.#Sentence*] [@Ш. Султонов барои ин пешниҳоди худ чунин далел овард, ки мо тоҷикем, на эронӣ, забони мо забони тоҷикист, на форсӣ.#Sentence*] [@Вай, ки ба забони русӣ суханронӣ мекард, гуфт:#Sentence*] [@Ман мефахрам, ки тоҷик ҳастам, мо аз миллат ва забони худ бояд фахр кунем.#Sentence*]”
[@Устод Шакурӣ меафзояд:#Sentence*] «[@Вай ва баъзе касони дигар гумон доштаанд, ки забони худро форсӣ номидани мо ва ба худ эроният нисбат доданамон шаъни миллии моро паст мекунад.#Sentence*]
“[@Пешниҳоди он намоянда ва «далелу бурҳони» вай ба намояндагони халқ маъқул уфтод.#Sentence*] [@Порлумони Тоҷикистон он рўз тасмим гирифт, ки вожаи «форсӣ» аз номи забони миллии тоҷикон берун андохта шавад.#Sentence*]”
[@Ба ин тартиб, порлумони Тоҷикистон, ки дар он замон аз аносири нохудогоҳ ва ҳатто мухолифи истиқлол пур буд, аз бурдани номи дурусту ростини забони тоҷикон, ки тамомии бузургони адаби мо дар гузашта ба кор бурдаанд, ор дошт, вале ба гардан ниҳодан ба амри Кремлин ифтихор мекард.#Sentence*] [@Ҳарчанд фарзонагоне чун Акбари Турсон ва дигарон аз паёмадҳои зиёнбори ин тасмим ҳушдор дода буданд.#Sentence*]
‘[@Хиёнате нобахшиданӣ#Sentence*]’
[@Устод Турсон дар мақолае дар нашрияи “Тоҷикистон” нивишта буд:#Sentence*] “[@Агар мо, тоҷикон, ин ҳама далелу бурҳони қотеъонаи торихӣ, сиёсӣ, фарҳангӣ ва амалиро худношиносона сарфи назар намуда, аз истифодаи расмии истилоҳи “форсӣ” худамон даст кашем, он гоҳ ин хиёнати маънавие мебуд нобахшиданӣ!#Sentence*]
“[@Охир, дар ин сурат мо ба дасти худамон кореро ба интиҳои мантиқияш хоҳем росонд, ки ҳадафи сиёсати истеъмории ҳукуматдорони шӯравӣ буду дар давоми беш аз 70 сол амалӣ карда натавонистанд!#Sentence*]”
[@Ба рағми чунин ҳушдорҳое, давлати Эмомалии Раҳмон дар масире мухолиф бо ормонҳои миллии тоҷикон гом бардошт.#Sentence*] [@Акнун, ки се даҳа аз он рӯзгор мегузарад, вазъияти забони миллӣ дар Тоҷикистон бадтар ва бадтар шудааст.#Sentence*]
[@Дарсҳои “алифбои ниёкон”, ки дар оғози даҳаи 1990 дар мадорис тадрис мешуд, батадриҷ коҳиш дода шуд ва дар бисёре аз мадорис дигар тақрибан тадрис намешавад.#Sentence*]
[@Бавижа дар солҳои ахир давлат будҷеи бештаре барои омӯзиши забони русӣ ихтисос дода ва ҳатто дар чорчӯби тавофуқоти дуҷониба аз Русия теъдоде муъаллим овардааст.#Sentence*]
[@Танҳо кори чашмгире, ки оқои Раҳмон дар ин даврон дар ростои ҳимоят аз забони форсӣ анҷом дод, табдили номи бархе аз рустоҳову шаҳрҳо ва шаҳристонҳо аст, ки он ҳам гоҳ бо иштибоҳоте ҳамроҳ аст.#Sentence*]
[@Кори дигараш ҳазфи пасванди русии “ов” аз номи хонаводагиии худаш дар соли 2007 буд, ки мебоист ин корро хеле пештар анҷом диҳад.#Sentence*] [@Ба ҳар рӯй, ин корҳоро наметавон хеле арзишманд ва ҷиддӣ пиндошт.#Sentence*]
[@Хулфи ваъда?#Sentence*]
[@Дар солҳои ахир мақомҳои Тоҷикистон ҳамора гуфтаанд, давлат бар он нест, ки хати порсиро дар кишвар расмӣ кунад.#Sentence*] [@Ба назар намерасад худи оқои Раҳмон хати порсӣ балад бошад, ҳарчанд дар китобҳои бисёраш ба маъхазҳои порсӣ ҳам истинод мекунад.#Sentence*]
[@Дар яке аз сафарҳояш ба водии Шумон (Ҳисор), аҳли як хонавода дастхатте аз осори Абдураҳмони Ҷомиро ба ӯ тақдим карданд.#Sentence*] [@Вале оқои Раҳмон ин китобро варақ назад, дар ҳоле ки метавонист порае аз ашъори Ҷомиро назди дурбин қироат кунад.#Sentence*]
[@Монеъи умда дар роҳи эҳёи хат ва забони форсӣ дар Тоҷикистон ҳамин аст.#Sentence*] [@Мисли раисҷумҳур теъдоди зиёде аз мақомҳои давлатӣ хати порсӣ балад нестанд, дар натиҷа арзиши ин хат ва корбурди номи ростини забонро дарнамеёбанд.#Sentence*]
[@Замоне устод Шакурӣ гуфта буд, оқои Раҳмон ваъда кард, ки фароянди гузор ба хатти порсиро оғоз хоҳад кард, аммо ба назар намерасад, ки раисҷумҳур ба ин қавлаш вафодор бошад.#Sentence*]
[@Аз замони рӯи кор омаданаш дар авохири соли 1992, оқои Раҳмон талошҳои зиёде ба харҷ дода, то забони русиро бо ин ҳама печидагӣ ба наҳви беҳтаре ёд бигирад, вале барои омӯзиши хатти порсӣ ҳиммат ва ғайрати кофӣ аз худ нишон надодааст.#Sentence*]
‘[@Кутадғу билиг#Sentence*]’?
[@Сиёсатҳои бузургманишонаи ӯ бисёре аз фарҳангиёни тоҷикро ба маддоҳони “пешвои миллат” табдил додааст.#Sentence*] [@Бархе барои тавҷеҳи мавзеъгирии ӯ дар мавриди забон гоҳ ба истидлолҳои ботил мутавассил мешаванд.#Sentence*] [@Чунончи Низоми Қосим, раиси Иттиҳодияи Нивисандагон, барои исботи пешинаи корбурди номи “забони тоҷикӣ” даст ба домани Юсуфи Балосоғунӣ, шоъири туркигӯи даврони Илакхониён, шуда буд.#Sentence*]
[@Вай чаҳор сол пеш дар мақолае бо ишора ба абёте аз китоби “Кутадғу билиг” аз ин шоъири туркигӯ, нивишта буд:#Sentence*] “[@Манзури ин навиштаи мо «тоҷик»-у «забони тоҷикӣ» буд ва, инак, муддаъиёни «сохтаи замони шӯравӣ» будани ин мафҳумҳои муқаддас ва он тоҷиконе, ки дар доираи аниқи таълимоти пантуркистону панэронистон худро «форс» ва забони худро «форсӣ» медонанд, инро ҳам бидонанд, ки дар саросари ин асари туркии асри 11 калимаи «тоҷик» («тоҷикӣ»), то ҷое, ки чашми заифи мо дид, панҷ бор (байтҳои 73, 280, 383, 3265) такрор шуда ва ҳамеша бо эҳтирому мафтунию муҳаббати тамом!#Sentence*] [@Ва боре ҳам калимаи «форс» ё «форсӣ» наомадааст!#Sentence*]”
[@Ба ин васила оқои Қосим мехоҳад собит кунад, ки номи “забони тоҷикӣ” истилоҳе бегонаовард нест, русҳо онро наовардаанд, аз қадим вуҷуд доштааст!#Sentence*]
[@Вале магар Юсуфи Балосоғунӣ тоҷик аст?#Sentence*] [@Ӯ, ки турк буд!#Sentence*] [@Оқо, шумо боз ҳам собит кардед, ки ин ном бегонаовард аст.#Sentence*] [@Шигифт ин ки раиси Иттиҳодияи Нивисандагон аз нивиштаҳои касоне чун Балъамии тоҷик, вазири дарбори Сомониён, ғафлат варзида.#Sentence*]
‘[@Порсии дарӣ#Sentence*]’
[@Дар муқаддимаи китоби Торихи Балъамӣ мехонем:#Sentence*] “[@Ва бидон, ки ин торихномаи бузург аст, ки гирд овард Абӣ Ҷаъфар Муҳаммад ибни Ҷарири Язид ал-Табарии раҳматуллоҳ, ки малики Хуросон Абӯ Солеҳи Мансур ибни Нӯҳ фармон дод дастури хешро Абуъалӣ Муҳаммад ибни Муҳаммад ибн ал-Балъамӣ, ки ин торихномаро, ки они писари Ҷарир аст, ПОРСӢ гардон, ҳарчи некӯтар, чунон ки андар вай нуқсоне набошад…#Sentence*]”
[@Ва Фирдавсии бузургвори худамон ҳам дар бораи тарҷумаи китоби “Калила ва Димна” аз тозӣ ба порсӣ ва ба шеър даровардани он тавассути Рӯдакӣ менивисад:#Sentence*]
[@Калила ба тозӣ шуд аз паҳлавӣ,#Sentence*]
[@Бад-ин сон, ки акнун ҳаме бишнавӣ.#Sentence*]
[@Ба тозӣ ҳаме буд то гоҳи Наср,#Sentence*]
[@Бад-он гаҳ, ки шуд дар ҷаҳон шоҳ Наср.#Sentence*]
[@Гаронмоя Булфазл дастури ӯ,#Sentence*]
[@Ки андар сухан буд ганҷури ӯ.#Sentence*]
[@Бифармуд то ПОРСИИ ДАРӢ#Sentence*]
[@Бигуфтанду кӯтоҳ шуд доварӣ.#Sentence*]
[@В-аз он пас чу пайваста рой омадаш,#Sentence*]
[@Ба дониш хирад раҳнамой омадаш.#Sentence*]
[@Ҳаме хост то ошкору ниҳон#Sentence*]
[@Аз ӯ ёдгоре бувад дар ҷаҳон.#Sentence*]
[@Гузорандаро пеш биншонданд,#Sentence*]
[@Ҳама нома бар Рӯдакӣ хонданд…#Sentence*]
[@‘Исмоъили сонӣ’?#Sentence*]
[@Давлати Тоҷикистон барои таъйиди машрӯъияти худ дар баробари иддиъоҳои понтуркистон мабнӣ бар ин ки тоҷикон давлат надоштанд, ба суннатҳои давлатдории амирони Сомонӣ такя мекунад.#Sentence*] [@Пайкарае аз Исмоъили Сомонӣ ҳам дар соли 1999 дар маркази Душанбе насб шуд.#Sentence*]
[@Бархе аз маддоҳони раисҷумҳур аз Эмомъалии Раҳмон ба ъунвони “Исмоъили Сонӣ” ном мебаранд.#Sentence*] [@Ба қавли онҳо, ӯ буд, ки пас аз ҳазор сол низоми давлатдории тоҷиконро ҳифз ва миллатро муттаҳид кард!#Sentence*] [@Вале касе ба номи расмии забони мо дар даврони Сомониён эътиное надорад.#Sentence*]
[@Ба нивиштаи Абулқосими Самарқандӣ, муаллифи китоби “Ас-савод-ал-аъзам”, худи Амир Исмоъили Сомонӣ (ки муҷассамааш дар маркази Душанбе қад барафрохта), дастури тарҷумаи китобҳоеро ба ПОРСӢ дод.#Sentence*] [@Вай аз ҷумла дар бораи китобе “бифармуд, ки ин китобро ба ПОРСӢ гардонед, то чунонки хосро бувад, омро низ бувад.”#Sentence*]
[@Ҳамонгуна, ки мебинед, Исмоъили Сомонӣ забони худро басароҳат “порсӣ” номида, аммо касоне, ки иддиъои меросбарӣ аз ӯро доранд, аз номе, ки ӯ ба кор бурда ор мекунанд ва онро мояи ифтихор намедонанд.#Sentence*]
[@Ин таноқуз аз куҷо сарчашма мегирад?#Sentence*] [@Ин тарзи тафаккур, бидуни шак, мероси даврони истеъмори Русия аст ва ба назар мерасад, ки ҳамчунон бар зеҳнияти табақаи ҳоким дар Тоҷикистон чира аст.#Sentence*]
‘[@Порсии сода#Sentence*]’
[@То пеш аз ишғоли Бухоро аз сӯи Русия ва ҳатто муддате баъд аз он ҳам забони мо дар осори удабо “порсӣ/форсӣ” номида мешуд.#Sentence*] [@Рӯзномаи “Бухорои шариф” дар соли 1912 дар шумораи дувуми худ менивисад:#Sentence*]
“[@Нашриёти мо иборат аз масоили мухталифа ва маълумоти мутафарриқа хоҳад буд…#Sentence*] [@Лиҳозо рӯзномаи мо аввалан ҳарчи мумкин бошад, ба забони ПОРСИИ сода навишта мешавад.#Sentence*]”
[@Устод Садруддини Айнӣ, нивисандаи маъруф ҳам, ки худи раисҷумҳур ба ӯ унвони “Қаҳрамони Тоҷикистон” додааст, дар китоби худ “Намунаи адабиёти тоҷик” аз номи “форсӣ” фаровон кор гирифтааст.#Sentence*] [@Чунончи вай дар бораи осори Фитрат мегӯяд:#Sentence*]
“[@Фитрат насри ФОРСИРО ҳам бағоят салису сода менигорад.#Sentence*] [@Осори мансураи Фитрат якум намунаҳои адабиёти ҷадида аст дар забони ФОРСӢ ба хоки Мовароуннаҳр.#Sentence*]”
[@Мояи таассуф аст, ки бархе аз маддоҳони раисҷумҳур имрӯз ҳатто саъй мекунанд дар осори гузашта ҳам дастбурд зананд ва ҳар ҷое номи “форсӣ” ҳаст, ҷои он “тоҷикӣ” бигзоранд.#Sentence*] [@Мавориде аз ин дастро дар нашриёти солҳои ахир метавон мушоҳида кард.#Sentence*] [@Ин дигар камоли нохалафист, ки намунаашро дар замони Шӯравӣ ҳам надоштем.#Sentence*]
[@Ҳамонгуна, ки дар Мулдовӣ дар сояи сиёсатҳои Шӯравӣ номи забони он мардум “мулдовиёӣ” хонда шуд, дар Варорӯд низ ба дастури Кремлин номи забони тоҷикон аз “форсӣ” ба “тоҷикӣ” табдил шуд.#Sentence*] [@Ҳадаф ин буд, ки моро аз ҳамзабонони бурунмарзӣ ҷудо созанд.#Sentence*]
[@Раисҷумҳурии Мулдовӣ дуруст мефармояд, ки “миллати азҳампошида нерӯи воҳид ва муттаҳиде нест, то битавонад аз худ дифоъ кунад…#Sentence*] [@Шумо вақте миллатеро таҷзия мекунед, метавонед ӯро зери сайтараи худ осон нигоҳ доред.#Sentence*]”

Забони Мулдовӣ ‘румониёӣ’ шуд, забони мо кай ‘форсӣ’ мешавад?
2023/04/17 0
Исфандиёри Одина (рӯзноманигор ва пижӯҳишгари тоҷик): Дар наврӯзи имсол маҷлис ва давлати Мулдовӣ бо тасвиби қонуне номи забони миллии худро расман “румониёӣ” номиданд. Қаблан забони онҳо, ки ҳеч тафовуте бо румониёӣ надорад, “мулдовиёӣ” хонда мешуд. Яъне як забон ду ном дошт!
Мулдовӣ ҷузъе аз имперотурии Шӯравӣ буд ва русҳо номи ҷудогонаеро барои забони онҳо таҳмил карда буданд, дуруст ҳамонгуна ки дар Варорӯд номи забони форсиро “тоҷикӣ” карданд. Акнун ин мероси истеъмори Русия дар Мулдовӣ ба гӯдоли торих рафт, аммо Тоҷикистон ба назар мерасад ҳамчунон ба номи таҳмилшуда бар забонаш вафодор аст.
Сухани Моё Сонду, раиси ҷумҳурии Мулдовӣ, ки рӯзи 22 март фармоне дар ин бора содир кард, ҷолиб аст: “Ман мехоҳам, ки забони румониёӣ ҳамаи моро, ки дар инҷо зиндагӣ мекунем ва ин сарзаминро дӯст дорем, муттаҳид кунад. Мо ҳамроҳи беш аз 27 милюн нафар дар саросари ҷаҳон ба румониёӣ – яке аз забонҳои Иттиҳодияи Урупо, сухан мегӯем.”
‘Миллати муттаҳид’
Вай афзуд: “Касоне, ки даҳсолаҳо ба мо мегуфтанд, ки мо ба забони мулдовиёӣ ва на румониёӣ такаллум мекунем, фақат ба дунболи ин буданд, ки моро аз ҳам ҷудо кунанд. Шумо вақте миллатеро таҷзия мекунед, баосонӣ метавонед онро зери сайтараи худ нигоҳ доред ва бар он ҳукумат кунед.
“Миллати азҳампошида нерӯи воҳид ва муттаҳиде нест, ки аз худ дифоъ кунад. Касоне, ки моро аз ҳам ҷудо карданд, ба фикри забоншиносӣ набуданд, ҳадафашон ин буд, ки Мулдовиро дар як кашмакаш дар қабзаи худ нигаҳ доранд.”
Ба гузориши торнамои русии Бибисӣ, ин сухани хонум Сонду, ки дар сафҳаи фейсбукияш мунташир шуд, дар як шабонарӯз беш аз 12 ҳазор бор писанд хӯрд ва 1,5 ҳазор назар зери он нивишта шуд. Аксари корбарон мардуми Мулдовиро ба ин муносибат табрик кардаанд.
Мардуми Мулдовӣ ин иқдомро чун як амри сода пазируфтаанд, ба истиснои гурӯҳе аз кумунистон ва тарафдорони парупоқурси Русия. Кремлин аз ин тасмим интиқод карда, вале мулдовиёиҳо мегӯянд, ин аз умури дохилии кишварашон аст ва рабте ба Русия надорад.
Бисёре бар ин назаранд, ки таҷовузи Русия ба Укройн мақомҳои мулдовиёиро ба ин иқдом водошта, чун онҳо аз ноҳияи Русия таҳдидҳоеро эҳсос мекунанд.
Ҳарчанд “румониёӣ” хондани забони ин кишвар аз даҳаи 90, пас аз фурӯпошии Шӯравӣ, оғоз шуда ва дар мадориси Мулдовӣ то кунун забони миллияшон бо номи “румониёӣ” тадрис мешуд. Бо иқдоми тозаи худ, давлати Мулдовӣ фақат ба як воқеъияти мавҷуд дар ҷомеъа расмият бахшидааст.
‘Хатти ниёкон’
Корзори мардумии мушобеҳе дар Тоҷикистон ҳам дар замони бозсозии Гурбочуф шурӯъ шуда буд, ки ба тасвиби нахустин қонуни забон дар соли 1989 анҷомид. Дар матни он қонун номи забони расмии кишвар “тоҷикӣ (форсӣ)” хонда шуда буд.
Мардум ҳам бо шавқу шӯр ба омӯзиши хатти форсӣ пардохтанд ва қарор буд, Тоҷикистон дар муддати панҷ сол хатти порсиро расмӣ кунад. Нашрияҳо сафаҳоте барои омӯзиши “хатти ниёкон” доштанд ва дарсҳои омӯзиши ин хат аз телевизиюн ҳам пахш мешуд. Дар китобфурӯшиҳо кутуби форсӣ фаровон буд. Бархе нашрияҳо ҳам сафаҳотеро ба хати порсӣ мунташир мекарданд.
Ёдам ҳаст, ки дар соли 1992, замоне ки ба унвони донишҷӯ вориди Душанбе шудам, ҳамаҷо болои дари рестуронҳову мағозаҳо, идораҳои давлатӣ ва ширкатҳои хусусӣ нивиштаҳоеро ба хати порсӣ мешуд дид. Шиъору овезаҳое ҳам ба хатти порсӣ кӯчаву хиёбонҳои пойтахтро зеб медоданд.
Вале пас аз оғози ҷанги дохилӣ ва вуруди гурӯҳҳои мусаллаҳи зери ҳимояти Русия, мавсум ба Ҷабҳаи Халқ (Фронти Халқӣ) ба Душанбе, тамомии ин нивиштаҳо аз кӯчаву хиёбонҳо барчида шуд – иқдоме, ки хилофи арзишҳои истиқлоли Тоҷикистон буд!
Фароянди худогоҳӣ ва бозгашт ба асли худ, ки дар замони Гурбочуф шурӯъ шуд ва қарор буд ба самти эҳёи арзишҳои миллӣ ва дастрасӣ ба мероси фарҳангию адабии гузашта пеш биравад, ба дасти иддае аз ҳаммеҳанони ноогоҳ мутаваққиф ва маъкус шуд.
Ҳазфи ‘форсӣ’ аз матни қонун
Дар соли 1994 зимни тасвиби матни қонуни асосии ҷадид, бар хилофи дархостҳои фарҳангиён номи “форсӣ” аз матни қонун ҳазф шуд. Устоди равоншод Муҳаммадҷони Шакурӣ дар китоби “Хуросон аст инҷо” шарҳи муфассали ин рӯйдодро баён кардааст:
“20 июли соли 1994 дар иҷлосияи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон лоиҳаи Қонуни Асосӣ баррасӣ шуд. Яке аз моддаҳои Қонуни Асосӣ ин буд: «Забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон забони тоҷикӣ (форсӣ) мебошад».
Намояндаи халқ Шуҳрат Султонов аз номи интихобкунандагони як вилояти бузурги кишвар пешниҳод кард, ки аз он моддаи Қонуни асосӣ калимаи «форсӣ» фурӯгузор шавад. Ш. Султонов барои ин пешниҳоди худ чунин далел овард, ки мо тоҷикем, на эронӣ, забони мо забони тоҷикист, на форсӣ. Вай, ки ба забони русӣ суханронӣ мекард, гуфт: Ман мефахрам, ки тоҷик ҳастам, мо аз миллат ва забони худ бояд фахр кунем.”
Устод Шакурӣ меафзояд: «Вай ва баъзе касони дигар гумон доштаанд, ки забони худро форсӣ номидани мо ва ба худ эроният нисбат доданамон шаъни миллии моро паст мекунад.
“Пешниҳоди он намоянда ва «далелу бурҳони» вай ба намояндагони халқ маъқул уфтод. Порлумони Тоҷикистон он рўз тасмим гирифт, ки вожаи «форсӣ» аз номи забони миллии тоҷикон берун андохта шавад.”
Ба ин тартиб, порлумони Тоҷикистон, ки дар он замон аз аносири нохудогоҳ ва ҳатто мухолифи истиқлол пур буд, аз бурдани номи дурусту ростини забони тоҷикон, ки тамомии бузургони адаби мо дар гузашта ба кор бурдаанд, ор дошт, вале ба гардан ниҳодан ба амри Кремлин ифтихор мекард. Ҳарчанд фарзонагоне чун Акбари Турсон ва дигарон аз паёмадҳои зиёнбори ин тасмим ҳушдор дода буданд.
‘Хиёнате нобахшиданӣ’
Устод Турсон дар мақолае дар нашрияи “Тоҷикистон” нивишта буд: “Агар мо, тоҷикон, ин ҳама далелу бурҳони қотеъонаи торихӣ, сиёсӣ, фарҳангӣ ва амалиро худношиносона сарфи назар намуда, аз истифодаи расмии истилоҳи “форсӣ” худамон даст кашем, он гоҳ ин хиёнати маънавие мебуд нобахшиданӣ!
“Охир, дар ин сурат мо ба дасти худамон кореро ба интиҳои мантиқияш хоҳем росонд, ки ҳадафи сиёсати истеъмории ҳукуматдорони шӯравӣ буду дар давоми беш аз 70 сол амалӣ карда натавонистанд!”
Ба рағми чунин ҳушдорҳое, давлати Эмомалии Раҳмон дар масире мухолиф бо ормонҳои миллии тоҷикон гом бардошт. Акнун, ки се даҳа аз он рӯзгор мегузарад, вазъияти забони миллӣ дар Тоҷикистон бадтар ва бадтар шудааст.
Дарсҳои “алифбои ниёкон”, ки дар оғози даҳаи 1990 дар мадорис тадрис мешуд, батадриҷ коҳиш дода шуд ва дар бисёре аз мадорис дигар тақрибан тадрис намешавад.
Бавижа дар солҳои ахир давлат будҷеи бештаре барои омӯзиши забони русӣ ихтисос дода ва ҳатто дар чорчӯби тавофуқоти дуҷониба аз Русия теъдоде муъаллим овардааст.
Танҳо кори чашмгире, ки оқои Раҳмон дар ин даврон дар ростои ҳимоят аз забони форсӣ анҷом дод, табдили номи бархе аз рустоҳову шаҳрҳо ва шаҳристонҳо аст, ки он ҳам гоҳ бо иштибоҳоте ҳамроҳ аст.
Кори дигараш ҳазфи пасванди русии “ов” аз номи хонаводагиии худаш дар соли 2007 буд, ки мебоист ин корро хеле пештар анҷом диҳад. Ба ҳар рӯй, ин корҳоро наметавон хеле арзишманд ва ҷиддӣ пиндошт.
Хулфи ваъда?
Дар солҳои ахир мақомҳои Тоҷикистон ҳамора гуфтаанд, давлат бар он нест, ки хати порсиро дар кишвар расмӣ кунад. Ба назар намерасад худи оқои Раҳмон хати порсӣ балад бошад, ҳарчанд дар китобҳои бисёраш ба маъхазҳои порсӣ ҳам истинод мекунад.
Дар яке аз сафарҳояш ба водии Шумон (Ҳисор), аҳли як хонавода дастхатте аз осори Абдураҳмони Ҷомиро ба ӯ тақдим карданд. Вале оқои Раҳмон ин китобро варақ назад, дар ҳоле ки метавонист порае аз ашъори Ҷомиро назди дурбин қироат кунад.
Монеъи умда дар роҳи эҳёи хат ва забони форсӣ дар Тоҷикистон ҳамин аст. Мисли раисҷумҳур теъдоди зиёде аз мақомҳои давлатӣ хати порсӣ балад нестанд, дар натиҷа арзиши ин хат ва корбурди номи ростини забонро дарнамеёбанд.
Замоне устод Шакурӣ гуфта буд, оқои Раҳмон ваъда кард, ки фароянди гузор ба хатти порсиро оғоз хоҳад кард, аммо ба назар намерасад, ки раисҷумҳур ба ин қавлаш вафодор бошад.
Аз замони рӯи кор омаданаш дар авохири соли 1992, оқои Раҳмон талошҳои зиёде ба харҷ дода, то забони русиро бо ин ҳама печидагӣ ба наҳви беҳтаре ёд бигирад, вале барои омӯзиши хатти порсӣ ҳиммат ва ғайрати кофӣ аз худ нишон надодааст.
‘Кутадғу билиг’?
Сиёсатҳои бузургманишонаи ӯ бисёре аз фарҳангиёни тоҷикро ба маддоҳони “пешвои миллат” табдил додааст. Бархе барои тавҷеҳи мавзеъгирии ӯ дар мавриди забон гоҳ ба истидлолҳои ботил мутавассил мешаванд. Чунончи Низоми Қосим, раиси Иттиҳодияи Нивисандагон, барои исботи пешинаи корбурди номи “забони тоҷикӣ” даст ба домани Юсуфи Балосоғунӣ, шоъири туркигӯи даврони Илакхониён, шуда буд.
Вай чаҳор сол пеш дар мақолае бо ишора ба абёте аз китоби “Кутадғу билиг” аз ин шоъири туркигӯ, нивишта буд: “Манзури ин навиштаи мо «тоҷик»-у «забони тоҷикӣ» буд ва, инак, муддаъиёни «сохтаи замони шӯравӣ» будани ин мафҳумҳои муқаддас ва он тоҷиконе, ки дар доираи аниқи таълимоти пантуркистону панэронистон худро «форс» ва забони худро «форсӣ» медонанд, инро ҳам бидонанд, ки дар саросари ин асари туркии асри 11 калимаи «тоҷик» («тоҷикӣ»), то ҷое, ки чашми заифи мо дид, панҷ бор (байтҳои 73, 280, 383, 3265) такрор шуда ва ҳамеша бо эҳтирому мафтунию муҳаббати тамом! Ва боре ҳам калимаи «форс» ё «форсӣ» наомадааст!”
Ба ин васила оқои Қосим мехоҳад собит кунад, ки номи “забони тоҷикӣ” истилоҳе бегонаовард нест, русҳо онро наовардаанд, аз қадим вуҷуд доштааст!
Вале магар Юсуфи Балосоғунӣ тоҷик аст? Ӯ, ки турк буд! Оқо, шумо боз ҳам собит кардед, ки ин ном бегонаовард аст. Шигифт ин ки раиси Иттиҳодияи Нивисандагон аз нивиштаҳои касоне чун Балъамии тоҷик, вазири дарбори Сомониён, ғафлат варзида.
‘Порсии дарӣ’
Дар муқаддимаи китоби Торихи Балъамӣ мехонем: “Ва бидон, ки ин торихномаи бузург аст, ки гирд овард Абӣ Ҷаъфар Муҳаммад ибни Ҷарири Язид ал-Табарии раҳматуллоҳ, ки малики Хуросон Абӯ Солеҳи Мансур ибни Нӯҳ фармон дод дастури хешро Абуъалӣ Муҳаммад ибни Муҳаммад ибн ал-Балъамӣ, ки ин торихномаро, ки они писари Ҷарир аст, ПОРСӢ гардон, ҳарчи некӯтар, чунон ки андар вай нуқсоне набошад…”
Ва Фирдавсии бузургвори худамон ҳам дар бораи тарҷумаи китоби “Калила ва Димна” аз тозӣ ба порсӣ ва ба шеър даровардани он тавассути Рӯдакӣ менивисад:
Калила ба тозӣ шуд аз паҳлавӣ,
Бад-ин сон, ки акнун ҳаме бишнавӣ.
Ба тозӣ ҳаме буд то гоҳи Наср,
Бад-он гаҳ, ки шуд дар ҷаҳон шоҳ Наср.
Гаронмоя Булфазл дастури ӯ,
Ки андар сухан буд ганҷури ӯ.
Бифармуд то ПОРСИИ ДАРӢ
Бигуфтанду кӯтоҳ шуд доварӣ.
В-аз он пас чу пайваста рой омадаш,
Ба дониш хирад раҳнамой омадаш.
Ҳаме хост то ошкору ниҳон
Аз ӯ ёдгоре бувад дар ҷаҳон.
Гузорандаро пеш биншонданд,
Ҳама нома бар Рӯдакӣ хонданд…
‘Исмоъили сонӣ’?
Давлати Тоҷикистон барои таъйиди машрӯъияти худ дар баробари иддиъоҳои понтуркистон мабнӣ бар ин ки тоҷикон давлат надоштанд, ба суннатҳои давлатдории амирони Сомонӣ такя мекунад. Пайкарае аз Исмоъили Сомонӣ ҳам дар соли 1999 дар маркази Душанбе насб шуд.
Бархе аз маддоҳони раисҷумҳур аз Эмомъалии Раҳмон ба ъунвони “Исмоъили Сонӣ” ном мебаранд. Ба қавли онҳо, ӯ буд, ки пас аз ҳазор сол низоми давлатдории тоҷиконро ҳифз ва миллатро муттаҳид кард! Вале касе ба номи расмии забони мо дар даврони Сомониён эътиное надорад.
Ба нивиштаи Абулқосими Самарқандӣ, муаллифи китоби “Ас-савод-ал-аъзам”, худи Амир Исмоъили Сомонӣ (ки муҷассамааш дар маркази Душанбе қад барафрохта), дастури тарҷумаи китобҳоеро ба ПОРСӢ дод. Вай аз ҷумла дар бораи китобе “бифармуд, ки ин китобро ба ПОРСӢ гардонед, то чунонки хосро бувад, омро низ бувад.”
Ҳамонгуна, ки мебинед, Исмоъили Сомонӣ забони худро басароҳат “порсӣ” номида, аммо касоне, ки иддиъои меросбарӣ аз ӯро доранд, аз номе, ки ӯ ба кор бурда ор мекунанд ва онро мояи ифтихор намедонанд.
Ин таноқуз аз куҷо сарчашма мегирад? Ин тарзи тафаккур, бидуни шак, мероси даврони истеъмори Русия аст ва ба назар мерасад, ки ҳамчунон бар зеҳнияти табақаи ҳоким дар Тоҷикистон чира аст.
‘Порсии сода’
То пеш аз ишғоли Бухоро аз сӯи Русия ва ҳатто муддате баъд аз он ҳам забони мо дар осори удабо “порсӣ/форсӣ” номида мешуд. Рӯзномаи “Бухорои шариф” дар соли 1912 дар шумораи дувуми худ менивисад:
“Нашриёти мо иборат аз масоили мухталифа ва маълумоти мутафарриқа хоҳад буд… Лиҳозо рӯзномаи мо аввалан ҳарчи мумкин бошад, ба забони ПОРСИИ сода навишта мешавад.”
Устод Садруддини Айнӣ, нивисандаи маъруф ҳам, ки худи раисҷумҳур ба ӯ унвони “Қаҳрамони Тоҷикистон” додааст, дар китоби худ “Намунаи адабиёти тоҷик” аз номи “форсӣ” фаровон кор гирифтааст. Чунончи вай дар бораи осори Фитрат мегӯяд:
“Фитрат насри ФОРСИРО ҳам бағоят салису сода менигорад. Осори мансураи Фитрат якум намунаҳои адабиёти ҷадида аст дар забони ФОРСӢ ба хоки Мовароуннаҳр.”
Мояи таассуф аст, ки бархе аз маддоҳони раисҷумҳур имрӯз ҳатто саъй мекунанд дар осори гузашта ҳам дастбурд зананд ва ҳар ҷое номи “форсӣ” ҳаст, ҷои он “тоҷикӣ” бигзоранд. Мавориде аз ин дастро дар нашриёти солҳои ахир метавон мушоҳида кард. Ин дигар камоли нохалафист, ки намунаашро дар замони Шӯравӣ ҳам надоштем.
Ҳамонгуна, ки дар Мулдовӣ дар сояи сиёсатҳои Шӯравӣ номи забони он мардум “мулдовиёӣ” хонда шуд, дар Варорӯд низ ба дастури Кремлин номи забони тоҷикон аз “форсӣ” ба “тоҷикӣ” табдил шуд. Ҳадаф ин буд, ки моро аз ҳамзабонони бурунмарзӣ ҷудо созанд.
Раисҷумҳурии Мулдовӣ дуруст мефармояд, ки “миллати азҳампошида нерӯи воҳид ва муттаҳиде нест, то битавонад аз худ дифоъ кунад… Шумо вақте миллатеро таҷзия мекунед, метавонед ӯро зери сайтараи худ осон нигоҳ доред.”

Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence Sentence