title: Boko Haram: 'Ha enweghịzị ọnọdụ na Naịjirịa'
summary: Akụkọ ndị kachasị mkpa taa: Boko Haram bụzi kụkọ ifo - Buhari
text: Onyeisiala Muhammadu Buhari, n'ozi ọ gwara mba ụwa n'ọgbakọ okwu akụnaụba nke ndị isi mba ụwa mere na Jordan kwuru na onwezighi steeti ọbụla na Naịjirịa Boko Haram kpachiri. Buhari kelere mba ụwa niile maka na nkwado ha na-enye ndị Naịjirịa n'ibu agha megide Boko Haram nakwa ihe ndị ọzọ na-eyi ndụ egwu. O kwukwara na gọọmentị ya anapụtala obodo niile bụ nke Boko Haram kpachiri n'afọ 2014. Buhari gara n'ihu rịọ ka mba ụwa karịsịa ndị mpaghara Asia ka ha bata na Naịjirịa bịa mepee azụmaahịa dị icheiche iji wulite akụnaụba na mmekọrịta ha na Naịjirịa. Ọrịa ịba lassa amịpụtala isi na steeti ise na Naịjirịa Oke na-ebutekarị ọrịa 'Lassa fever' Ọrịa Iba Lassa bụ nke oke na-ebute ji nọọ nwayọọ na-akpọla ndị mmadụ mmụọ. Ụlọọrụ na-ahụ maka mgbochi ọrịa na Naịjirịa kwuru na ọrịa a apụtala ihe ọzọ na Steeti ise ndị gụnyere Ebonyi, Bauchi, Taraba na Plateau. Onyeisi ụlọọrụ ahụ bụ Chikwe Ihekweazu kwuru na mmadụ otu narị iri abụọ na otu anwụọla kemgbe ọrịa malitere. Mana mgbe BBC Igbo kpọtụrụ kọmishịona ahụike n'Ebonyi Steeti bụ Umezuruike, o kwuru na ihe gosiri na ọrịa ịba lassa bịaghachịrị azụ karịa nke mere n'oge mbụ. O kwuru na gọọmentị Ebonyi nwere ụlọọgwụ na-ahụ maka ọrịa ịba lassa bụ nke ọtụtụ steeti na-abịa a e me nyocha. A maghị ma ọ bụ ọkwụ gbagburu Aminu Zubair - Mahadum Ibadan Ụlọakwụkwọ Madadum Ibadan ekwuola na amabeghi ihe gburu nwoke a bụ Aminu Othman Zubair a na-eche gburu onwe ya n'ọkụ gbara n'ụlọ ya. Ọnụ na-ekwuru ụlọ akwụkwọ a bụ Tunji Oladejo gwara BBC kwuru n'ezie na nwoke nwụrụ n'ụlọ ya dị n'ogige obibi Mahadum a mana amaghị ihe gburu ya. Ọkụ ọgbụgba anapụla nwaanyị gbara afọ 92 ụlọ ya n'Enugwu O kwuru na ọ bụ naanị Zubair nọ n'ime ụlọ ya mgbe ọkụ a gbara dịka ndị ọrụ mgbanyụ ọkụ hụrụ ya n'elu akwa ebe ọ nọ nwụọ. Oladejo kwuru na Zubair akwụsịla ịrụrụ Mahaduma a ọrụ mana na ọ bụ n'ihi obi ebere ka eji hapụ ya ka o biri n'ime ụlọakwụkwọ ahụ. N'ofesi: Ụmụafọ mba Sudan malitere ngagharịiwe kemgbe Disemba afọ 2018 megide onyeisiala ha bụ Oma al-Bashir awụchiela n'isi ụlọọrụ ndị agha. E kwuru na ngagharịiwe a bụ maka oke ọnụ ahịa ihe na-ada na mba ahụ mana ha chọziri ka onyeisiala ha rịtuo n'ọkwa. N'egwurgwu Karim Benzema ewepụla Real Madrid ihere n'anya dịka ha si n'azụ were ọkpụ goolu abụọ asatara otu merie ndị Eibar. Mmeri Valencia meriri Madrid bụ nke mbụ kamgbe Zinedine Zidane lọghachịrị dịka onye nchịkọta otu ha. Nkeji Akụkọ ga-amasị gị ị ga-achọ ikọ taa niile Ihe nkiri Lee ihe omimi ị maghị maka ọjị Nwa Sekọndrị sugburu nwa klasi ya maka ịjụ ya enyi N' Umuoli Ikpem dị n' okpuru ọchịchị Ehime Mbano n'Imo steeti, otu nwata nwoke Sekọndịrị a kpọrọ Chibuzor Ohaneme asugbuola nwa klasị ya bụ Olamma Ekwebelem maka ịjụ ya enyi. Akụkọ kwuru na ugboro ugboro ka Chibuzor rịọrọ Olamma onye ya na ya bụ otu ọgbọ ma na-agụ n'otu ụlọakwụkwọ enyi mana Olamma ekweghị na gọọmentị ya. Nke a mere ka Chibuzo chebiri Olamma n'ụzọ ma sugbuo ya. Ọnụ na-ekwuru ndị uweojii n'Imo bụ Orlando Ikeokwu gwara BBC Igbo na ya bụ akụkọ bụ eziokwu. "Anyị anwụchiela nwata ahụ . Anyị ga-akpụ ya ụlọikpe ma anyị mecha nnyocha." Na nke yiri ibe ya, Nwoke gbupụrụ nwunye isii, ya lie ya n'ime ụlọ Otu nwoke ewerela mma chapụ nwunye ya isi, lie ozu ya n'ime ụlọ ha. Ndị uweojii na-ebo Aminu Inuwa ebubo igbu nwunye ya bụ Safara ka ha nwechara nghọtahie na Kano steeti. Onnoghen: Buhari ma ihe ọ na-ekwu-APC Walter Onnoghen ala la ezumike nka dịka ọkaikpe ukwu Naijiria Otu APC ekwuola na akwụkwọ alụkwaghị nke onye bụbu ọkpaikpe Ukwu Naijiria bụ Walter Onnoghen tinyere gosiri na ihe Onyeisiala Muhammadu Buhari mere n'okwu ahụ bụ ihe ziri ezi. Akpụla onye uweojii gburu Kolade Johnson ụlọikpe A kpụpụla Olalekan Ogunyemi bụ onye uweojii ahụ a chụrụ n'ọrụ maka igbu Kolade Johnson n'ụlọikpe Ebute Meta Magistrate Court. Dịka ndi uweojii siri kwuo a tunyekwara ya n'ụlọ mkpọrọ maka igbagbu Johnson oge ọ na-ekiri asompi Liverpool na Tottenham gbara ụbọchịụka. UNN akpaala ike na teknụzụ Mahadum University of Nigeria Nsukka emepụtala igwe ọkụ ga na-enye mahadum ahụ oku nke e ji ahịhịa e kpofuru ekpofu enye ọkụ. Ụmụakwụkwọ nọ na ngalaba Eletrịkal Inginiarịn nke ọkammụta Emenike Ejiogu n'isi ya na mahadum ahụ mepụtara ya. Boeing ewtuola ọnụọgụgụ ụgbọelu ha ga na-emepụta Ụlọọrụ na-emepụta ụgbọelu Boeing ga-eji pasentị iri abụọ wetuo ọnụọgụgụ ụgboelu Boeing 737 ha na-emepụta dịka ụgbọelu ha abụọ kpọkasịrị ma gbuo ọtụtụ ndị mmadụ. Gee akụkọ ndị a na nkeji n'ebe: Akụkọ ga-amasị gị ị ga-achọ ikọ taa niile