title: Child Responsibility: Jiri ụzọ asaa a kuziere ụmụaka maka ego
summary: Ndị ọkachamara n'ihe gbasara ego, akụnaụba na mkpata na mmefu ya ekwuola na ọ dị mma ibido n'oge kuziwere nwatakịrị maka ego.
text: Malite n'oge kuziwere ụmụ gị etu e si edokọba ego Ikuziri nwatakịrị maka mkpata na mmefu n'oge ga-eme ka ọ mara etu ọ ga-esi chekwa ego na akụnaụba, nke ga-enyere ya aka ruo mgbe ọ ga-abụ okenye. Ụmụaka na-esi na ngosipụta amụta ihe, nke bụ na ị bụrụ onye na-emezi ego ọfụma, ọ gaghị ara ha ahụ ịmụta ya n'aka gị. Ihe ọzọ ị ga-eme bụ ikuziri ya nka ndị o nwereike iji akpata ego bụ nke Bekee kpọrọ "skills". Kedụ etu ị nwereike isi mee nke a? Bido na inye ya ego mmachi akpa ma ọ rụọ ọrụ n'ụlọ, kwado ya ịhụ ma ọ ga-enwe ụzọ ọzọ ọ ga-esinwu rite uru site na ime ka ego ahụ mụta ego. Uche Iheanacho bụ ọkachamara n'ihe gbasara mkpata na mmefu akụnụba gwara BBC Igbo ụzọ dị iche iche ị ga-eji kuziere nwatakịrị. Lee ihe ụzọ ole o kwuru ị ga-eji kuziere ha: 1) Kolo: Nke a bụ ihe Bekee kpọrọ "piggy bank" bụ otu ụzọ e si akuziri nwatakịrị iji nwayọ nwayọ na-atụkọ ego. Iheanacho kwuru na iji kolo etikọ ego na-enyere ụmụaka aka ịma na ọ dị mkpa ihazi nakwa ịtụkọ ego maka mgbe ọ ga-abara onye ahụ uru n'ọdịnihu. Ọ sị na ọ dị mma iji ihe ga-enye ha obi aṅụrị ka ebe a na-egwu egwu, dịka iji komkom glaasị (ọ na-eme obi aṅụrị ma ị na-ahụ ka ego gị na-eto), nakwa iji komkom nke na-ekwu okwu (na-agwa gị ego ole ị tụkọtarala) dịka nke ndị ọgbara ọhụrụ na-arụ. Ha mụta ntụkọ uru ego na nwatakịrị, ọ gaghị ara ha ahụ ma ha too. Kúziere nwa gí etu e si edowe ego maka echi Kụziere nwa gị etu e si edowe ego maka echi 2) Kuziere ha onye rụọ o rie: Ndị Igbo na-ekwu okwu sị na "aka aja na-ebute ọnụ mmanụ mmanụ". Iheanacho sị na ọ dị mma ịkpọrọ nwatakịrị gaa ọrụ maọbụ gosi ya ebe ndị mmadụ na-arụ ọrụ iji kpata ego, n'ihi na nke a ga-akuziri nwa ahụ na ego anaghị esi n'eluigwe adakwasị mmadụ, ma kuzikwaara ya ụdịrị mkpa ọ dị itinye uchu n'ọrụ. Ọ ga-enyerekwa ha aka ịhụ ụdịrị ahụhụ nne na nna maọbụ ndị okenye na-ata ịkpata ego ahụ e nyere ha n'efu. Mee ka ụmụ gị si na nwatamata na aka aja aja na-ebute ọnụ mmanụ mmanụ 3) Kuziere ha maka ịhọrọ nke ka mkpa: Ọ dị mma ikuziri nwatakịrị ka ọ họrọ nke ka ya mkpa n'etiti ịma atụ "ịzụta ihe nracha na ịzụta ihe ga-abara ya uru". Ọ ghọta na n'ime ihe abụọ a na-ere otu ọnụahịa na otu nwereike ịka ọzọ dịrị mkpa, ọ ga-enyere ya aka. Ọ dị mma ikuziri ya ihe a bụ nke Bekee na-akpọ "opportunity cost" 4) Kuziere ha na aka aja aja na-ebute ọnụ mmanụ mmanụ: Inye nwatakịrị ego maka ọrụ ọ rụrụ dị mma, dịka "saa efere a ma rite uru ego a n'aka m". Kama inye ha ego n'efu, nye ha ego mgbe ha rụrụ ọrụ. Ọ ga-akuziri ha maka ịga ozi n'ụlọ ma kuzikwaara ha maka ego. Ha ga-eji ohere ahụ mara ihe ụwa na-akọ, nke bụ na a na-akpa ego akpa, a naghị aghọrọ ya n'osisi. Kuziere ụmụaka gị etu e si agbakọ agbakọ gbasara mmefu ego 5) Kuziere ha maka "budget": Nke a dị ezigbote mkpa maka ụmụaka toliterela ịgụ ihe dịka akwụkwọ sekọndrị. Ọ bụ maka mkpata na mmefu ego na ebe ego ị nwere kwesịrị ịga, ebe ọ na-aga na ebe o nwereike ịga. Gwa ha ka ha detuo ihe dị ha mkpa na ihe ha chọrọ iji ego ha eme. 6) Kuziere ha maka afọ ojuju: Ụfọdụ na-ekwu na "a na-ata akụ akụ a na-abịa", mana ọ bụcha n'ezi? Iheanacho sị na ọ dị mkpa ikuziri nwatakịrị ka ihe o nwere ju ya afọ, ka ọ ghara inwe anya ukwu n'elu ihe na-abụghị nke ya ọkachasị n'ihe gbasara ego na akụnaụba. Ịma atụ; na nwa onye a nwere ịnyịnya igwe apụtaghị na ọ ga-enwerịrị nke ya ọkachasị ma ọ bụrụ na ndị okenye gbara ya gburugburu agaghị azụtanwuru ya. Ị nwereike ịgwa ya na ị gaghị azụtanwu ya ugbua mana ị nwereike ịgba mbọ zụta ya mgbe ọzọ, mgbe ị nwere ego ya. 7) Onyinye: E nwere egwu a na-agụ sị "onye na-enye m bụ onye m ga-enye", mana ụzọ a adịchaghị mma n'ihi na akwụkwọ nsọ sị na ọ ka mma inye enye karịa ịnara anara. Ọ dị mma ikuziri nwatakịrị maka inye mmadụ ihe ghara ịdọ asị, n'ihi na nwatakịrị mụtara na ya na mmadụ ga-eke ihe ga-amụta etu ọ ga-esi jikwata ego ya ka o zuoro ya ma rukwaa ndị ọzọ. Ihe nkiri ga-amasị gị: Ọgbambọ: Ị ma Erisco? Lee ka N4200 sị mụtara ya ụlọ mmepụta tomato kachasị n'Afịrịka