title: Nigerian foods: Ori ji lee ụzọ ị ga-esi sie ji ka ọ tọwaa gị ntị
summary: Mgbe gboo, otu n'ime ihe ndị e ji ama ọgaranya n'ala Igbo bụ onye ọba ji ya juru eju.
text: Ndị Igbo na-eji ji ama onye bụ dimkpa nakwa onye abụghị onye ume ngwụ. Kedụ ihe ọzọ ị ma nwere ọnụ n'ala Igbo ka ji, mere o ji nwee emume nke ya a na-eme na mpaghara ụwa dị iche iche? Ị maghị ihe anyị na-ekwu maka ya? Anyị na-ekwunu maka emume Iri Ji Ọhụrụ. N'ihi etu ji sị dị mkpa nye ndị Naịjirịa nakwa ndị Igbo, e nwere ụzọ dị iche iche e si esiputa ya nakwa eri ya. Ugbua a na-akwọcha ji akwọ ọ bụrụ flawa, gbaa ya n'akpa ka a na-eri ya ghara ịsụ ya asụ. A na-ejikwa ya eme ụrị n'ofe, a na-etinyekwa ya ebe a na-etinye achịcha Bekee (oven) ji sie ya. Lee ụzọ ndị ọzọ e si eri ji na-adọ akpịrị: 1) Ji mmanụ nri Ji mmanụ dị ka "asa nwa" nye ọtụtụ ndị mmadụ, mere na ejirila ya gụọ egwu - "ji mmanụ na-atọ m ụtọ, akara na-eri m ego...". Ụfọdụ na-eji naanị mmanụ na nnu eri ya bụ ji esiri esi, mana ị ma na i tinye ya ose na yabasị nakwa/maọbụ ịsha kpọrọ akpọ nakwa ụgba/ụkpaka, ọ bụrụ ịgba! Ụfọdụ na-eghekpọkwa mmanụ nri a tupu e jiri ya rie ji e siri esi. 2) Ji ahụrụ ahụ/Ji kpachaa Onye ebee ka ị bụzị ma ọ bụrụ na ị maghị maka ji ahụrụ ahụ? Nke a bụ nke e nwereike ịkpọ "eze ji niile", n'ihi etu ndị mmadụ anaghị eji ya egwu egwuregwu. Ọ bụ ya ka e ji eme emume iri ji ọhụrụ. A na-ahụ ya n'ọkụ ma waa ya n'ihu ọha, were ezigbote mmanụ nri e tinyere ụgba na nnu na ose rie ya. Ama m na asọmmiri na-agụpụ gị n'ọnụ ugbua, ngwa were ọsọ were ije gaa chọta ya rie. Onye akpịrị! 3) Ji e ghere eghe Ji eghere eghe dị ka iziga ji ụlọakwụkwọ, ka ọ gaa bụrụzịa "onye nlecha". Nke a bụ nke ndị gara akwụkwọ na-akpọ "yam crisps" n'ihi etu e si eji mmanụ ọpụpa eghekpọ ya. Ọ na-abụ eghechaa ya e were stu tomanto maọbụ ose nke a kpọrọ "pepper sauce" jiri subanye ya n'akpịrị. I were mmanya ọtọ bịrị bịrị jiri kpọtuo nke a n'akpịrị gị, ọ dị gị ka ị nọ n'ụzọ eluigwe. 4) Ji akwụkwọ nri Na a na-ekwu na ji bụ "carbohydrate" agbasaghị onye na-achọ ụzọ o si ata ahụ maọbụrụ na o were usoro a sie ji nke ya. Ị na-ajụ "maka gịnị?" Ọ bụ makana a na-eji ọtụtụ akwụkwọ nri na-enye ihe ọma n'ahụ were kee ya ka nkwụcha wee na-eri ya. A bịa n'ala Igbo gụwa ndị bụ "eze ji", a gụchaa ji ahụrụ ahụ, nke a na-esote ya tupu a gụọ ji mmiri ọkụ nwanne ha. Ihe e ji esi ya gụnyere mmanụ nri, azụ ọkpọ, ịsha, nnu, yabasị, akwụkwọ nri masịrị gị, ose, ụfọdụ na-etinyekwa ogiri na ụgba, ehuru na ehu, nakwa ngwa nri ndị ọzọ na-eme ka nri tụ mmadụ n'ọnụ, anụ maọbụ azụ. Etu ị ga-esi sie ya: 5) Ji agwọrọ agwọ Ji agwọrọ agwọ dị ka nwaanyị di ya hụrụ n'anya nke ukwuu nye ndị Igbo. Ị na-ajụ ajụ? Ị hụghị ụdịrị uwe a na-eyinye ya iji chọọ ya mma? Ụgba? Akịdị? Fịọ fịọ? Ihe e ji esi ya gụnyere mmanụ nri, ịsha, nnu, yabasị, ose, akịdị, ụgba maọbụ fịọ fịọ. Etu ị ga-esi sie ya: 6) Ji mmiri ọkụ Nke a bụ "igwe" n'ihe gbasara ilekọta nwaanyị mụrụ nwa ọhụrụ oge ọmụgwọ. Ọ bụghịkwa na ndị nkịtị anaghị eri ya, mana ọ na-adị onye mụrụ nwa ọhụrụ maọbụ onye na-arịa ọrịa ịba mma n'ahụ n'ihi na ọ na-arụ ọrụ dịka ọgwụ. Ihe e ji esi ya gụnyere mkpụrụ na akwụkwọ ụzịza, azụ ọkpọ, ịsha, nnu, ose na-afụ ụfụ, ụtazị, ụfọdụ na-etinyekwa ogiri, ehuru na ehu, ụfọdụ na-etinye nchụanwụ, ụfọdụ na-etinyekwa okporoko nakwa anụ ewu, nnama maọbụ ọkụkọ. Etu ị ga-esi sie ya: Ọ na-aka mma iri ya ka ọ na-apụ ọkụ. 7) Ji pọreji Nke a bụ ji e ji aga mba. E nwee onye mba na-amaghị ụtọ ji, ji pọteji bụ nke e ji adọbata ha makana ọ na-atọwa ntị ma e site ya nke ọma. A na-esi ya ka ji akwụkwọ nri, kama mfechanye ka a na-efechanye akwụkwọ nri e ji esi nke a (ma ị chọo). Ihe e ji esi ya gụnyere mmanụ nri, azụ ọkpọ, ịsha, nnu, yabasị, ose, ụfọdụ na-etinyekwa ogiri, nakwa ngwa nri ndị ọzọ na-eme ka nri tụ mmadụ n'ọnụ, anụ maọbụ azụ. Etu ị ga-esi sie ya: 8) Nri ji/Ji asụrụ asụ Ewo o! Nke a bụ "olu gbajie ụmụnwoke na ụmụnwaanyị"! Ị ma etu ụtara ji a sụrụ asụ si atọ? Ị nwekwara ike ire akpa gị ma ọ bụrụ na ị ritubeghi ya wee rie ya mgbe mbụ. Ọ na-abụ e sichaa ji o dee ede a sụzịa ya asụ ọ dọọ adọ, tupu e were ofe nwere nturuugo (award) butuo ya. 9) Ji na stu akwa Ị nụ na nri gụrụ mahadum, kedụ etu ọzọ e si akọwa ya na-abụghị etu a? Ji na akwa dị ka ebe mmadụ yiri uwe dị mma ma gbaa tụsa tụsa na-esi usi ọma n'ahụ tupu ọ pụwa. Na nri a dị mma abụghị naanị maka ihe ọ na-enye n'ahụ, ọ bụkwa maka na ọ bụ otu nri anaghị egbu oge isi. Ị nwee ọbịa chọrọ iri nri ọsịsọ, nke anaghị ewe nkeji 15 isikọlata na ghekọlata, buputa. Kedụ ụzọ ndị ọzọ e si esi ji ị ma? Imerienwe obodo enwe na mmadụ bụ nwanne Akụkọ ga-amasị gị: Ihe nkiri a ga-amasị gị: Igbo foods: Ihe mere anyị ji ericha nri tupu anyị ataa anụ