title: Igwebuike... Etu mmepe si bata na mpaghara ọwụwa anyanwụ
summary: Ndị Igbo na-atụ ilu sị: "bunu bunu, ibu anyị danda." Nke a pụtara na a gbakọọ aka nyụọ mamịrị ọ gbaa ụfụfụ.
text: Ahịa Orie Uga n'Anambra steeti bụ ndị otu 'Uga Town Union' rụrụ ya, ọ bụghị gọọmentị Anambra Akụkọ a bụ etu ndị Igbo si jiri aka ha weta mmepe n'obodo ha dị icheiche, na-echeghị enyemaka gọọmentị. Ka a lụchara agha Biafra n'afọ 1970, ala Igbo niile tọgbọ chakoo n'ihi na ogbunigwe lara ọtụtụ akụnaụba Igbo ji eme ọnụ n'iyi. Mana o teghị aka, ndị Igbo gbakọrọ ọnụ malitekwa iwuli obodo ha dị icheiche, na-enweghị nnukwu enyemaka ọbụla site n'aka gọọmentị. N'agbanyeghị na Onyeisiala nke chịrị ka agha Biafra biri bụ Jeneral Gowon kwuru na aga-eji 3R arụgharị ebe ogbunigwe dara, tụmadị n'ala Igbo ka Naịjirịa wee buru otu. Mana ndị Igbo echeghi aka n'atụmatụ gọmenti sọọsọ. Ha bidoro gbawa mbọ, wulitewakwa obodo ha site n'enyemaka si na nzụkọ ha na mba dị icheiche ha bigasị. Akwa ụzọ Nkwe na Ezere Otu n'ime ụzọ ha si mee nke a bụ site n'otu obodo dị icheiche nke a kpọrọ 'Town Union' na Bekee. 'Town Union' bụ ụdị otu jikọrọ ndị niile si n'otu obodo ebe ọbụla ha hụrụ onwe ha. Ọ bụ otu ndị a na-agbakọta tụkọta ego, tụkọta alo, gbakọta aka ma na-egbo mkpa dịịrị obodo ha, na-echeghị ka gọọmentị bịa nyere ha aka. Kedụ etu otu 'town union' si malite? Akwụkwọ iwu ndị otu 'Town Union' nke obodo Umuoye nke dị na Ngor-Okpala, Imo steeti, gosiri na otu n'ime ọrụ ha bụ ịkwalite mmepe obodo ha Dịka ndị Igbo bụ ndị njem, ha na-agbakọ n'obodo ọbụla ha hụrụ onwe ha iji mata onwe ha ma tụkọrịta alo. Benjamin Obidegwu bụ onye ọkaiwu rụrụ ọrụ dịka onyeisi 'town union' nke obodo ya bụ Obodoukwu, n'Imo steeti kwuru na ọgbakọ nke ndị obodo ya malitere n'afọ 1945. Ọkaiwu Benjamin Obidegwu chịrị ndị otu obodo ya bụ Obodoukwu malite n'afọ 2016 ruo 2019 Obidegwu kọwara na ọ bụ oge a lụchara agha ka ọtụtụ gbalọtara wee hụ na enweghị ezi mmepe ọbụla n'obodo. Nke a mere ka otu obodo ndị a malite itule ihe ha ga-eme iji mepee obodo ha ebe ọ dịka gọọmentị agbakụtala ha azụ. Ọ gara n'ihu kọwaa ọtụtụ ihe mmepe dịka ụlọọgwụ, ụlọọrụ ndị uweojii, ama egwuregwu, ụlọakwụkwọ, nakwa ụlọ ọba akwụkwọ, bụ nke ọchịchị ya rụrụ maọbụ rụgharịa oge ọ bụ onye isi ha. Ụlọ ọba akwụkwọ nke otu onye rụrụ ndị be ha n'Obodoukwu Ngwa ka anyị gosi ebe ụfọdụ aka izu kpara nkata ọganihu n'ala Igbo: N'Owere, Imo steeti: Ị ma na 'igwebuike' ka e ji rụọ ọdọụgbọelu Owere? Ọ bụ ndị ọha mmadụ tụkọtara ego ma nyekwa aka iji rụọ ọdọụgbọelu Akanu Ibiam dị n'Owerri Aka chịburu Imo steeti dịka gọvanọ site 1979 ruo 1983 bụ Sam Mbakwe ketara ala ebe a ga-arụ ọdọụgbọelu n'Imo steeti. Ndị Igbo niile pụtara n'Igwe ma kwadọọ ọrụ ahụ, nke mere na a rụchapụrụ ya bụ ọdọụgbọelu ahụ n'ihi mbọ niile Sam Mbakwe gbara, ha wee gụọ ya bụ ọdọugbọelu aha gọvanọ. 'Ya ewutela gị ma ncha na ị bụ onye Igbo' - Onyeka Owenu N'obodo dị icheiche otu 'Town Union' na-arụ ụlọakwụkwọ, ụlọ ọgwụ, ụlọọahịa, ụlọorụ ndị uweojii, okporoụzọ, na ihe ndị ọzọ. O nweghi obodo mmadụ ga-aga n'ala Igbo ebe agaghị ahụ ọkpụrụkpụ ihe ndị 'town union' obodo ahụ rụpụtara. Ahịa Orie Uga n'Anambra steeti bụ ndị otu 'Uga Town Union' rụrụ ya, ọ bụghị gọọmentị Anambra N'Abrịba, Abia steeti: Ụzọ, ọkụ latrik, enyemaka maka azụmahịa na ihe ndị ọzọ ndị Abrịba nwere N'Abia steeti, Abiriba bụ otu obodo a ma ama ndị obodo ji aka ha wulie ala ha. Ogbakọ obodo ha bụ 'Abiriba Communal Improvement Union (A.C.I.U.)' nyere aka nke ukwuu na mmepe obodo ha. Otu ọgbọ dị icheiche n'Abịrịba sokwa nye aka n'ọrụ mmepe. Lee etu otu onye si kọwaa ya n'ọbaozi Twitter: Abakiliki, Ebonyi steeti: Abakilili Rice-Mill na ihe ndị ọzọ ndị mmadụ tụkọrọ aka rụọ N'Ebonyi steeti, ọ bụ ndị obodo ji aka ha wulite ọrụ ugbo nkọpụta osikapa tupu gọọmentị etinyere ha aka. N'Ebonyi, ọ bụ ndị obodo ji aka ha kwalite ọrụ nkọpụta osikapa nke ha ji enyere onwe ha aka ma na-ewulite obodo ha. Ndị obodo na-agbakọta tụkọọ ego wee na-arụ ọrụ osikapa ha ma were ego ha rụtara na-enyere onwe ha aka. Ugbua, ma gọọmentị etiti ma nke steeti na-achụ ndị ọrụ ugbo n'Ebonyi n'ihi mkpa na-egbo n'obodo Naịjirịa. Ịzụ ndị mmadụ n'akwụkwọ Ndị Obodoukwu n'Imo steeti ji aka ha rụzie ụlọakwụkwọ gọọmentị dị na be ha O nwee otu nwata ụbụrụ ya na-aghọ nkọ n'obodo, mana nne na nna ya enweghị ego iji zụọ ya n'akwụkwọ, ndị otu obodo ga-agbakọta aka na-akwụrụ nwata dị otu a ụgwọ akwụkọ. Oge ụfọdụ, ha na-ezipu nwata ahụ ala bekee ka ọ ga gbajie mkpịsị be ndị ọcha. Ọ bụzị ọrụ dịịrị onye ahụ ịgba mbọ hụ na ọ zụrụ ndị ọzọ n'akwụkwọ ma nyekwara ha aka inweta ọrụ ka obodo wee na-eto. Ịzụ ndị mmadụ n'ọrụaka maọbụ ahịa Cosmas Maduka (Coscharis) kọọrọ BBC Igbo etu o si mụọ ahịa n'aka otu onye obodo ha N'agbanyeghi na nke a zuru ala Igbo dum, otu obodo pụtara ihe kacha eme nke a bụ Nnewi, dị n'Anambra steeti. Ndị obodo na-akpọrọ ụmụaka obodo ha anya ruru ala, kpọnye ndị obodo ha ndị ọzọ na-eme ọfụma n'ahịa maọbụ ọrụaka. Nwata ahụ ga-anọ ọtụtụ afọ ma mụtachaa ya bụ ahịa maọbụ ọrụ, tupu nna ya ukwu enye ya ego iji malite nke ya. N'ụzọ dị otu a ka ndị ọgaranya si baa ụba n'obodo Nnewi nakwa mpaghara ala Igbo dị icheiche. Akụkọ ndị ọzọ ga-amasị gị: Ihe nkiri ga-amasị gị: Roxy Ogechi Ndebumadu nwada Igbo bụ onyeisi okpuruọchịchị Bowie n'Amerịka