title: Thòisich pròiseact mu eachdraidh àirighean Leòdhais
summary: Tha obair rannsachaidh a' dol air àirighean ann an aon sgìre de dh'Eilean Leòdhais mus tèid an t-eòlas a th' aig daoine à cuimhne.
text: Tha feadhainn fhathast beò san eilean aig a bheil cuimhne air a bhith a' dol chun na h-àirigh agus 's ann riuthasan a bhios Comann Eachdraidh an Rubha airson bruidhinn. Tha iad a' faighinn taic-airgid airson na h-obrach seo bho charthannas ionadail, Urras Shanndbhaig agus an Rubha. 'S e an sgrìobhaiche agus eadar-theangaiche, Anndra Dunn, a tha a' dèanamh an rannsachaidh. Clàradh nan Cuimhneachan Bidh e a' clàradh chòmhraidhean le daoine a bha uair a dol a-mach chun nan àirighean le an teaghlaichean as t-Samhradh, agus a' cruinneachadh sheann dealbhan. Tha iad airson an seanchas agus na h-ìomhaighean a gheibh e a thaisbeanadh agus a chur ann an leabhar, a rèir agus na thèid a chruinneachadh. Tha am pròiseact dà-chànanach cuideachd ag amas air mapa a chruthachadh de làraichean nan àirighean air talamh ionaltraidh an Rubha agus Shanndbhaig le fiosrachadh air cò leis a bha iad. Buinidh Calum Greumach do Gharrabost agus tha cuimhne mhath aige air an àirigh. Bha e còig bliadhna de dh'aois ann an 1947 nuair a chuir e seachad a' chiad samhradh a-muigh air a' mhòintich. A' bruidhinn mun phròiseact thuirt e: "Tha mi a' smaoineachadh gu bheil e mìorbhaileach. Dhomhsa 's e pàirt den eachdraidh againn a tha cho prìseil agus lean an cleachdadh seo ann an Leòdhas mòran na b' fhaide na ann an àiteachan eile." B' e là mòr a bh' ann a' falbh a-mach chun na h-àirigh, an là a b' fheàrr den bhliadhna do phàiste, thuirt Calum. "Bhiodhte ag iomain nam beathaichean uile a-mach chun na h-àirigh. Bhiodh na cearcan gan giùlan ann an clèibh-ghiomaich ach 's ann air chois a bha iad a' falbh leis a' chrodh agus na caoraich." "Bha thu ag èirigh aig còig sa mhadainn agus an nuairsin bhiodh daoine a' tighinn tron bhaile le an cuid chaorach. Nuair a dheadh tu seachad air gach taigh, thigeadh caoraich eile a-steach dhan chaismeachd. Bha na ceudan agus na ceudan de chaoraich ann. Coin a' comhartaich, fir a' comhartaich!" Làithean Geala Sona an t-Samhraidh Tha cuimhne aig Catriona Dunn bho Chomann Eachdraidh an Rubha a bhith aig an fhàrdaich shamhraidh le a h-antaidh. "Ged nach robh e ro ghoireasach - a bhith a' faighinn bùirn bhon loch agus a leithid - b' e àite sona a bh' ann. "Ged a bha a cheart uimhir de dh'obair aig na boireannaich agus a bha aca aig an taigh bha barrachd saoirse ann agus tha cuimhne agam air cho càirdeil agus a bha a h-uile duine a bha ann. Bha e glè, glè chàilear agus cha chreids mi nach robh e a' còrdadh glan fhèin ri daoine a bhiodh tric a' dol ann."