title: Cliù às ùr do nobhailiche eileanach
summary: Mar Leòdhasach, mar eileanach agus mar Ghàidheal chan eil mi nam aonar ann a bhith a' dèanamh uaill à sgrìobhadh agus à cliù an ùghdair Leòdhasaich D.S. Moireach, a tha a' sìor dhol am meud.
text: Dòmhnall MoireasdanBBC Radio nan Gàidheal Tha a' chiad nobhail aige "As the Women Lay Dreaming" - stèidhichte air call na h-Iolaire - a' sìor chosnadh aithne mar shàr litreachas. Tha e a-nis air a' gheàrr-liosta airson duais chliùitich eile anns an Rìoghachd Aonaichte, aig Duaisean Chomann nan Ùghdaran 2020. "Cha tig an aois leatha fhèin," tha am facal ag ràdh, agus tha Dòmhnall S. an dòchas gun tig duais litreachais na cois. 'S e a' gheàrr-liosta air a bheil e Duais Paul Torday, airson ùghdaran a bheir a-mach a' chiad nobhail aig aois còrr air 60. Duais Paul Torday Chaidh a stèidheachadh mar chuimhneachan air Paul Torday nach maireann, a sgrìobh "Salmon Fishing in the Yemen" nuair a bha e 59. Bha sin ann an 2007, agus ràinig e ìre "best seller" gu h-eadar-nàiseanta. Chaidh eadar-theangachadh gu 28 cànan (an turas mu dheireadh a sheall mi). Cha b' e a-mhàin gun robh fèill air leabhar Torday, rinneadh fiolm dheth ann an 2011, le Ewan McGregor, Emily Blunt agus Kristin Scott Thomas, agus chuireadh air adhart e airson trì Glòbaichean Òir. Chan e gur e seo a' chiad liosta dhuaisean air an deach an nobhail aig D.S. Moireach a chur: bha e air na liostaichean an-uiridh airson grunn, nam measg Cluba nan Ùghdaran; Sàr-Dhuaisean Litreachais Cultar na h-Alba aig an Herald; an HWA Debut Crown aig Comann nan Sgrìobhadairean Eachdraidh; agus chaidh ainmeachadh mar "leabhar a mholadh an Acadamaidh" aig Duais Walter Scott. Bheireadh e sàsachadh sònraichte dhan Mhoireach ge-tà, nan coisneadh e Duais Paul Torday. "Seo am fear a bha mi ag iarraidh," thuirt e fhèin rium an là roimhe, agus tuigidh mi carson. Tha e doirbh agus neo-àbhaisteach do shlighe a dhèanamh ann an saoghal litreachais le ciad nobhail ma tha thu air fiù 's meadhan-aois a ruighinn. Aois an sgrìobhaidh Tha nobhailichean anns a' choitcheannas a' clo-bhualadh na ciad nobhail nuair a tha iad anns na tricheadan, agus a' chuid mhòr de dh'ainmean mòra an litreachais fada ron sin: cha robh Vladimir Nabokov ach 17; Pablo Neruda 19; Stephen King 20; Margaret Atwood agus James Joyce 22; F. Scott Fitzgerald, Ernest Hemingway agus Charles Dickens 24. Tha e iongantach nuair a choimheadas tu air liosta an fheadhainn a tha air am meas mar dhaoine a fhuair a' chiad nobhail an clò nuair a bha iad "suas ann am bliadhnaichean." 'S e an rud nach robh iad cho sean idir. Nam measg tha Raymond Chandler aig 51; JRR Tolkein 45; Mark Twain 41; Marcel Proust 43; agus, nas fhaisg air ar là fhèin, Toni Morrison a bha 40. Sin as coireach gu bheil a' chiad nobhail fhaighinn an clò thairis air aois 60 na rud mòr. Tha i air a bhith ga meas mar fhìor dheagh nobhail ann an duais às dèidh duais airidh air spèis. Gàidhealach agus uile-choitcheann 'S dòcha nach bu chòir dhà, ach tha a bhith a' faicinn fear dhiubh fhèin a' cosnadh cliù air ùrlar an t-saoghail mhòir tric a' toirt sàsachadh do dh'eileanaich, agus tha DS Moireach na eileanach dùbailte. Tha e na chùis àilgheis chan ann a-mhàin do mhuinntir Leòdhais às a bheil e, ach do Shealtainn cuideachd, far a bheil e a-nis a' fuireach an deidh bliadhnaichean a thoirt a' teagasg ann. Ach 's e nobhail Ghàidhealach a tha ann an "As the Women Lay Dreaming," ged a tha i sgrìobhte anns a' Bheurla: dealbh air coimhearsnachd Leòdhais a' toirt bliadhnaichean a' faighinn seachad air uabhas call na h-Iolaire air Biastan Thuilm ann an 1919. Tha am Moireach a' dèanamh sin tro sgeulachd teaghlaich - teaghlach Thormoid Mhoireasdain, a thàinig beò às an Iolaire. 'S e an dòigh sa bheil sgeul mòr an eilein air innse tro bheatha an aon teaghlaich sgil an leabhair dhomhsa. Alasdair MacLeòid Chan eil an sin ach aon adhbhar airson a bheil "As the Women Lay Dreaming," bho leugh mi an toiseach e, a' cur sàr nobhail eile nam chuimhne, agus ùghdar eile a choisinn cliù le nobhail Ghàidhealach Bheurla freumhaichte ann an eilean. Cha b' urrainn dhomh moladh na b' fheàrr a dhèanamh air D.S. Moireach na a choltachadh ris an sgrìobhaiche Chanàidianaich Alasdair MacLeòid. Bha MacLeòid, nach maireann, 62 nuair a thug e a-mach an nobhail iongantach aige "No Great Mischief," a' dèanamh dealbh geur, drùiteach air saoghal nan Gàidheal ann an eilean àraich fhèin - Eilean Cheap Breatainn ann an Canada. Tha D.S. Moireach ga dhèanamh tro theaghlach Thormoid Mhoireasdain. Tha Alasdair MacLeòid ga dhèanamh tro theaghlach - no co-dhiù tro shliochd seann Ghàidheal - Clann Chaluim Ruaidh. Tha ceangal eadar an dà sgrìobhaiche ann an dòigh eile cuideachd. Bha iad le chèile air rudan fhoillseachadh ron nobhail aca. Bha MacLeòid ealanta air sgeulachdan goirid, agus bha am Moireach air meur a chur ri clàr le leabhraichean neo-fhicsean mu mhòine, mu shealg a' ghuga agus mu iasgach an sgadain, a thuilleadh air sgeulachdan goirid. Tha gach nobhail, tro snaidheadh fhaclan 's tro lomadh cainnte, gar toirt a bhroinn saoghal barrachd air aon ghinealach. Tha iad le chèile a' gleac leis a' cheist: Ciamar a tha daoine, ciamar a tha coimhearsnachd, a' tighinn troimhe 's gan ùrachadh fhèin tro àmhghairean na beatha agus na h-eachdraidh? Bha am Moireach agus an Leòdach le chèile cuideachd air bliadhnaichean mòra a thoirt a' sgrìobhadh 's a' lìomhadh 's a' snìomh na ciad nobhail. B' fhiach iad an t-saothair, agus tha iad airidh air a' chliù a tha iad a' cosnadh. Sàr-litreachas Air a' chiad là agam air cùrsa Litreachas na Beurla an Oilthigh Obar-Dheathain (bho linn cogadh nan con!) chuir am Proifeasar ceist oirnn: "Carson a tha duine a' cur feum air sàr-litreachas?" Bha iomadh freagairt ann, ach ma 's math mo chuimhne bha seòrsa de dh'aonta ann gur e aon chomharra air sàr-litreachas gu bheil e a' bruidhinn ri cor mhic an duine ge b' i cò e no càite a bheil e a' còmhnaidh. Nam b' ann ri Gàidheil no ri eileanaich, ri Canàdianaich no Albannaich a-mhàin a bha na nobhailean a' labhairt cha ruigeadh iad ìre sàr-litreachais. Ach tha iad a' dol tòrr nas fharsainge - tha iad a' dol gu cor na beatha. 'S e sin a dh'fhàg iad le chèile ann an sreath nan duaisean. Tha iad cuideachd a' cuimhnachadh dhomh briathran an nobhailiche mhòir eile sin Henry James, a sgrìobh "It takes a great deal of history to produce a little literature." Aidh, tha grunn bhliadhnaichean bho bha mi ag èisteachd ris a' phroifeasair chòir ann an Oilthigh Obar Dheathain. Trì bliadhna eile 's dh'fhaodainn fhèin cur a-steach airson Duais Paul Torday. Dh'fheumainn dìreach nobhail a sgrìobhadh an toiseach.