title: Women Health: Ọrịa isii kacha emetụta ụmụnwaanyị karịa ụmụnwoke
summary: Etu nnukwu ndịiche si dị n'etiti nnukwu 'B' na ọkpa ehi zọrọ n'ala, otu a kwa ka nnukwu ndịiche si dị n'ahụ nwaanyị na nke nwoke.
text: Ụfọdụ ndị na-arịa ọrịa n'ihi etu ha ha n'ibu Sayensị emeela na nwoke nwereike ịgbanwe onwe ya bụrụ nwaanyị, maọbụ nwaanyị agbanwee onwe ya bụrụ nwoke, mana ụbọchị awọ ga-amaba mmiri ọkụ, ka ọ ga-achọpụta na mmiri dị ụzọ abụọ. N'ihi etu ahụ ha si dị, e nwere ọrịa bụ naanị ụmụnwaanyị na-arịa ya. E nwekwara ụdịrị ọrịa na-aka apụta ihe n'ahụ ụmụnwaanyị karịa ahụ ụmụnwoke. Ọ bụ ụfọdụ ọrịa dị etu a ka anyị chọrọ itule n'akụkọ a. 1. Osteoarthritis (Agba Ikpere) Osteoarthritis nke na-emetụta ukwu Ọrịa ọbụla na-emetụta njikọ ọkpụkpụ mmadụ ka a na-akpọ "arthritis". Mana nke a bụ Osteoarthritis na-akacha emetụta ụmụnwaanyị karịa ụmụ nwoke. Enyochapụtabeghị ihe kpatara nke a. Ọrịa Osteoarthritis na-emetụta ọkpụkpụ azụ (spine), ọkpụkpụ ukwu (hip), ikpere, nakwa njibi ụkwụ (ankle). Ihe na-akpata Osteoarthritis bụ mgbe ihe na-ejikọ ọkpụkpụ bụ 'cartilage' kwọchara, nke ga-eme ka ọkpụkpụ abụọ na-echikọta ọnụ. Oke ibu, nka nakwa ọrịa ọkpụkpụ bụ ihe ndị nwere ike ịkpata ọrịa a. 2. Lupus Onye ihe ghakasịrị n'ahụ n'ihi ọrịa "Lupus". "Lupus" bụ otu n'ime ọrịa nke bekee kpọrọ "autoimmune diseases". E nwere ihe ndị dị n'ime ahụ mmadụ nke na-enye aka iji gbochie ọrịa, mana mgbe ụfọdụ, ihe ndị ahụ na-egbochi ọrịa nwekwara ike tụgharịa malite ibuso ahụ mmadụ agha. Ọ bụ mgbe ihe dị otu a mere ka a na-ekwu na mmadụ nwere 'autoimmune disease. Otu ọgwụ nke ndị ọkachamara kwuru na ọ na-enye aka maka ọrịa 'Lupus' bụ nke a kpọrọ 'hydroxychloroquine'. 3. Goiter Eserese ebe 'Thyroid' dị n'ahụ mmadụ Goiter bụ ọrịa na-eme ka akpịrị mmadu zaa azaa. Ihe na-akpata ya bụ mgbe akụkụ ahụ a kpọrọ 'Thyroid' anaghị arụcha ọrụ nke ọma. 'Thyroid' bụ obere akụkụ ahụ mmadụ a na-ahụ na mgbadata eko akpịrị (adam's apple). Ọ na-ewepụta 'hormone' dị icheiche nke abụọ n'ime ha bụ 'thyroxine' na 'triiodothyronine'. Ọ bụrụ na 'hormones' ndị a apụtaghị etu o kwesịrị, ọ ga-eme ka 'Thyroid' malite ibu ibu. Nke a ka a na-akpọ 'goiter'. Oge ụfọdụ kwa, ihe na-akpata 'goiter' bụ mgbe 'iodine' kọrọ mmadụ n'ahụ. Ọrịa 'goiter' ka emetụta ụmụnwaanyị ọkachasị ndị gbarala afọ 40 maọbụ karịa. 4. Dayabitis ụdị nke mbụ (Type one diabetes) Dịka onye ọbụla ma, dayabitis bụ ọrịa nke na-eme ka shuga karịa n'ọbara mmadụ. Ahụ mmadụ na-emepụta ihe a kpọrọ 'insulin' nke na-enye aka ịgbari shuga dị mmadụ n'ahụ. Ọ bụrụ na ahụ mmadụ enweghị ike imepụta 'insulin', ọ bụ ya na-akpata dayabitis ụdị nke mbụ maọbụ 'type one diabetes' na bekee. Ụdị dayabitis a na-eme ma ụmụnwoke ma ụmụnwaanyị, mana nnyocha gosiri na ọ ka egbu ụmụnwaanyị karịa ụmụnwoke. 5. Ọrịa akpụ ara (Breast Cancer) Ọnụọgụgụ ndị nwere ọrịa 'breast cancer' n'ụwa niile karịrị n'ụmụnwaanyị karịa ụmụnwoke. N'ime ndị niile nwere ọrịa a, naanị otu pasentị bụ ụmụnwoke. Amachabeghị kpọmkwem ihe na-akpata ọrịa 'breast cancer' mana ihe ndị ọkachamara chọpụtara bụ: 6. Cervical Cancer Ihe na-akpata ọrịa 'cervical cancer' bụ nje a kpọrọ 'human papillomavirus' maọbụ HPV n'aha ịchafụ. Ọ bụ ụmụnwaanyị ka ọrịa a kacha eme, mana nje HPV nwere ike ịkpata ọtụtụ ọrịa ndị ọzọ n'ahụ nwoke. Ha gunyere kansa amụ nakwa kansa ike (penile cancer, anal cancer).